Rusland moet democratie de kans geven

De begrippen vrijheid en democratie moeten in Rusland in hun oude waarde worden hersteld. De vraag is of Vladimir Poetin daartoe in staat is, vindt Michail Gorbatsjov.

De eerste keer, in het voorjaar van 1992, dat ik Boris Jeltsin kritiseerde om zijn ondoordachte hervormingen, ging ik van de veronderstelling uit dat revoluties de problemen van Rusland niet kunnen oplossen. Wilde Rusland de arbeidsproductiviteit op het niveau van de geïndustrialiseerde landen brengen, dan moest alles veranderen, maar zonder haast. Het voornaamste probleem was niet een gebrek aan technisch kunnen, maar veeleer een gebrek aan prikkels om beter te presteren.

Jeltsin en zijn ploeg hervormers stelden hun land, dat niet op de interactie met de ontwikkelde wereld berekend was, open voor een vloedgolf aan buitenlandse goederen. Daardoor ontspoorde de eigen industrie, want niemand bleek nog Russische waar te willen kopen. Bovendien werd alles wat mensen van hun zuurverdiende inkomen hadden weten te sparen, waardeloos.

De Russische autoriteiten brachten de burgers zo in een situatie waarin zij te horen kregen dat zij `het tot de herfst moeilijk zouden hebben, daarna een normaal leven zouden leiden en over drie tot vier jaar burgers van een welvarend land zullen zijn'. Dat was bedrog door een stel avonturiers.

Wat Rusland nodig heeft is wat men in West-Europa allang geniet. Twaalf of dertien landen daar worden geregeerd door sociaal-democraten.In een sociaal-democratisch systeem zijn er prikkels voor de gewone man en is de staat verantwoording verschuldigd aan de maatschappij. De staat legt niet zijn wil op, maar reguleert de belangrijkste processen van het land. Ook werpt de staat geen hindernissen op voor het bedrijfsleven.

Ik ben in het afgelopen decennium een overtuigd sociaal-democraat geworden. Rusland heeft een kern van rechtvaardigheid, solidariteit en verantwoordelijkheid, de grondslagen van de sociaal-democratie. Het is noodzakelijk de begrippen vrijheid en democratie in Rusland in hun oude waarde te herstellen, omdat ze zijn ontaard in holle frasen. Mijn land is onder het vaandel van vrijheid en democratie leeggeroofd. Een handjevol mensen heeft via allerlei vormen van privatisering immense rijkdommen vergaard.

Rusland zal het de eerste tijd nog niet goed hebben. `Goed leven' behelst het gevoel dat je in een vrij land leeft, het betekent welzijn binnen het gezin, het omvat dat kinderen elke opleiding kunnen volgen die ze willen, het is vertrouwen in de toekomst. Maar de vooruitzichten van Rusland op een betere toekomst hangen af van de situatie die na de presidentsverkiezingen in het land zal ontstaan.

Elk land heeft de regering die het verdient. De Russen hadden hun vertrouwen op Jeltsin gevestigd. Zij boeten nu voor een groot aantal fouten. Jeltsin heeft door een kronkel in de geschiedenis, een samenloop van omstandigheden, de leiding gekregen over Rusland binnen de Sovjet-Unie, en vervolgens over de Russische Federatie. Hij was onbekwaam – in intellectueel, politiek en moreel opzicht – om het land te leiden.

Tot dusver heb ik mij over waarnemend president Vladimir Poetin in rondere bewoordingen uitgelaten dan anderen. Poetin is intelligent, nuchter en gereserveerd. Maar ik betwijfel of hij er al aan toe is het land te regeren. Hij heeft geen ervaring in het besturen van ook maar een regio binnen de Russische Federatie. Hij werd ooit tot zijn eigen verrassing benoemd als directeur van de Federale Veiligheidsdienst en weigerde zelfs de rang van generaal te accepteren – een beslissing die ik waardeer. Nu aanvaardt hij wel, en zonder aarzelen, de functie van staatshoofd. Maar pas wanneer hij bereid is zich te ontdoen van de groep mensen die het land aan de rand van de afgrond heeft gebracht, is hij het waard te worden gekozen.

Er zijn tal van gegadigden voor het Russische presidentschap. Maar het ziet ernaar uit dat geen alternatief bestaat voor Vladimir Poetin – dank zij de manoeuvres van het Kremlin en de nieuwste informatietechnologieën. Lieden zoals Anatoli Tsjoebais en Boris Berezovski trachten met behulp van veel geld en de massamedia onder hun controle de verkiezingen te manipuleren ten gunste van het Kremlin, door gouverneurs onder druk te zetten, de communisten te sussen en gevaarlijke opponenten de wind uit de zeilen te nemen.

Als Poetin onder deze omstandigheden wint, zal hij niet echt een wettig staatshoofd zijn. Als hij zich laat gemanipuleren door marionettenspelers, wier identiteit zonneklaar is, ziet het er somber uit voor Rusland. Poetin zal dan niet slagen, tenzij hij de navelstreng die hem aan Tsjoebais en Berezovski bindt, doorsnijdt.

Jevgeni Primakov zou de meest bekwame kandidaat zijn geweest voor het Russische presidentschap in de komende vier jaar. Hij is een fatsoenlijk man met een solide moraal. Hij is van onbesproken gedrag. Hij is betrouwbaar. Primakov is de man die Rusland in het internationale circuit op waardige wijze kan vertegenwoordigen. Maar hij heeft zich zwak getoond toen de staatstelevisie hem met alle middelen probeerde zwart te maken tijdens de campagne voor de Doema-verkiezingen, want hij gold als een sterke rivaal voor de protégés van het Kremlin.

Rusland heeft grote behoefte aan samenwerking met het Westen. Sommige Russen menen dat wij ons moeten isoleren. Maar die weg leidt naar de afgrond. Bovendien hebben wij tot taak een nieuwe wereldorde te vestigen. Rusland en andere landen moeten ervoor zorgen dat die wordt gegrondvest op samenwerking in gelijkwaardigheid, duurzame vrede, een beschermde natuur en strijd tegen de armoede.

Want als de wereldorde een organisme blijkt dat gezond van hoofd en hart is, maar met gangreen in de benen, dan staan die wereldorde zeer, zeer moelijke tijden te wachten.

Michail Gorbatsjov is ex-president van de Sovjet-Unie.

© RIA Novosti