Poetins rivaal is `joodse nicht met facelift'

De Russen stemmen morgen massaal op Poetin. En toch, zijn strategen zijn er niet gerust op. Vooral rivaal Javlinski heeft het op de valreep nog zwaar te verduren gekregen.

Het Kremlin heeft niets te vrezen: de `kroning' van Vladimir Poetin, morgen via de stembus, zal volgens de opiniepeilers vlekkeloos verlopen. Toch neemt de heersende macht in Rusland het zekere voor het onzekere, en blijft zij potentiële rivalen met grof mediageschut op afstand houden.

De presidentsverkiezingen heten in de volksmond de ,,Poetin-verkiezingen'', bij gebrek aan alternatieve kanshebbers. Poetins voorsprong (hij is favoriet bij 48 tot 58 procent van het electoraat) op de communist Gennadi Zjoeganov (22 tot 24 procent) is niet meer in te lopen. Alles wijst er dus op dat voor het eerst in de geschiedenis de macht in Rusland wordt overgedragen van de ene gekozen leider (Jeltsin) naar de andere (Poetin).

Maar de Kremlin-plotters die dit ,,democratische scenario'' hebben uitgedacht laten niets aan het toeval over. Omdat een derde troonpretendent, de liberaal Grigori Javlinski, onverwacht aan een publicitaire opmars is begonnen, wordt de staatstelevisie ingeschakeld om hem af te stoppen. Volgens de statistieken is er niets aan de hand: slechts vijf tot zes procent van de 107 miljoen stemgerechtigde Russen steunt deze 48-jarige econoom. Maar misschien zijn de peilingen wel vervalst, niemand die het weet. En dus waarschuwen de beide staatomroepen, ORT en RTR, de kijkers voor de ware aard van Javlinski.

Op z'n Russisch gaat dat zo. Journaal-item 1: reportage uit een homobar in Moskou waar de bezoekers openlijk uitkomen voor ,,hun onnatuurlijke levenswijze''. Op wie stemmen deze paria's? Op Javlinski, omdat ze van hem bescherming verwachten. Journaal-item 2: uit oud beeldmateriaal blijkt dat twee Duitse stichtingen, die zich toeleggen op het versterken van de Russische democratie, ook wel eens een project van de Jabloko-partij van Javlinski ondersteunen. Ergo: Javlinski is een agent van het anti-Russische Westen. Journaal-item 3: Javlinski krijgt onevenredig veel aandacht op de commerciële zender NTV, en die is in handen van Vladimir Goessinski, een Israelisch staatsburger. De implicatie: Javlinski, die zelf deels van joodse afkomt is, wordt gesteund door een steenrijke jood. Journaal-item 4: Javlinski is zo ijdel dat hij plastische chirurgie heeft ondergaan. ,,Hier ziet u hem voor zijn operatie, let op de wallen onder zijn ogen. En hier ziet u hem na zijn facelift.'' Welke gewone Rus kan zoiets extravagants betalen?

Waarnemers wijzen erop dat deze aanvalsgolf van het Kremlin ook een reactie kan zijn op Javlinski's harde kritiek op de KGB-veteraan Poetin. Als enige hekelt hij ,,politici die de oorlog in Tsjetsjenië gebruiken om hun eigen ambities na te jagen''. Staatsomroep ORT heeft geweigerd zijn verkiezingsspotjes uit te zenden omdat die de indruk wekken dat Poetin een totalitair bewind wil vestigen. De gewraakte videoclip toont twee arrestanten in een van de schrikwekkende Russische gevangenissen. De een zegt dat hij net als iedereen op Poetin heeft gestemd ,,omdat er geen alternatief was''. Waarop de ander antwoordt: ,,Had je voor Javlinski gekozen, dan zou de moesora (vrij vertaald: ,,de smerissen'') niet zo wetteloos zijn.''

De vrees dat Vladimir Poetin zich straks tot een nog autoritairder leider ontwikkelt dan hij al is, leeft onder alle democratische restgroepen. De jonge hervormers die in de Jeltsin-jaren de Russische economie mochten hervormen, verenigd in de Unie van Rechtse Krachten, zijn om deze reden verdeeld. De meerderheid steunt Poetin, in de hoop op nieuwe ministersposten. De minderheid, onder wie de voormalige vice-premier Boris Nemtsov, neemt het op voor Javlinski. Niet dat hij de illusie heeft dat de liberale econoom de race om het Kremlin kan winnen. Hij hoopt slechts dat Javlinski als tweede eindigt, dus boven de communist Zjoeganov, en dat Poetin zondag niet direct de absolute meerderheid verovert. In dat geval komt er op 16 april een tweede ronde, waarbij Poetin en Javlinski tegen elkaar uitkomen – ,,een garantie dat Rusland op het ingeslagen democratische pad voortgaat'', aldus Nemtsov.

Het Kremlin gruwt van dit scenario, en doet een beroep op de kiezer om Poetin meteen in de eerste ronde boven de vijftig procent te tillen. Het argument: een tweede stemronde is geldverspilling. Zoals Poetin het zelf zegt: ,,Het zou de schatkist miljoenen dollars kosten, even veel als de totale maandelijkse uitkering aan alle gepensioneerde Moskovieten.''