Ondergedoken in Weense kasten

In Amsterdam wordt zondag eenmalig een toneelstuk van George Tabori opgevoerd, dat een felle aanklacht is tegen de Weense en Oostenrijkse burgerlijke moraal.

Voor de toneelschrijver George Tabori (Boedapest, 1915) bestaat er geen onderscheid tussen nazi-Duitsland uit de jaren dertig en het hedendaagse Oostenrijk met een partij als Jörg Haiders FPÖ in de regering. Tegen rechts is geen kruid gewassen, geen protest bestand. In 1996 schreef hij het toneelstuk De ballade van de Wiener Schnitzel, een wrange komedie over Adolf Morgenstern, een oude joodse man die de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd. Toen dook hij onder in kasten, en hij doet dat nog steeds. Het stuk werd nooit eerder in Nederland opgevoerd, een omissie. Want Tabori schreef een even moedige als fantasievolle parabel over angst, vernedering en politieke standpunten die tot haat en moord leiden.

Morgenmiddag is De ballade van de Wiener Schnitzel eenmalig te zien. Acteurs van Toneelgroep Amsterdam lezen het toneelstuk van Tabori in het Amsterdamse theater De Balie. Carel Alphenaar doet de regie; de vertaling is van Arthur Belmon. Spelers zijn o.a. Pierre Bokma, Lineke Rijxman en Cas Enklaar. De middag is getiteld Van Seider-avond tot Haider-avond. Na afloop van de uitvoering vertelt de Nederlands-Surinaamse auteur Clark Accord over zijn zesjarig verblijf in Wenen. Het Tweede Kamerlid Oussama Cherribi doet verslag van zijn deelname aan de onlangs gehouden protestdemonstratie tegen de FPÖ op de Heldenplatz in Wenen. Tot slot gaat beeldend kunstenaar Franz F. Feigl in op de positie van kunstenaars in Oostenrijk.

Tabori's toneelstuk is niet opgebouwd in bedrijven, maar in nachtmerries. Morgenstern treedt eerst op als keurmeester van een Weens Schnitzel-restaurant, vervolgens komt hij bij de dierenarts terecht en uiteindelijk vindt hij rust voor zijn angstdromen en spookbeelden op het kerkhof, waar de vermoorden door het fascisme liggen begraven. Een van hen is zijn moeder. Hij is het slachtoffer van `Hebreeuwse Paranoia', zoals Tabori Morgensterns geliefde Angela laat zeggen. Elke dag denkt hij dat de nazi's terugkomen. De ballade... begint met een loflied op de Wiener Schnitzel om uiteindelijk te escaleren in een felle aanklacht tegen de Weense en Oostenrijkse burgerlijke moraal. Het beeld van de telkens weer onderduikende Morgenstern is krachtig. Er is niets veranderd en er zal ook niets veranderen. Tabori hekelt een mentaliteit die toen in 1996 al sluimerde voordat die in het begin van dit jaar in alle hevigheid aan het daglicht kwam.

De ballade van de Wiener Schnitzel. Van Seider-avond tot Haider-avond. De Balie, Kl. Gartmanplantsoen, Amsterdam. Zondag 26/3, aanvang 16u. Res.: (020) 5535100.