Ik kan ... Zagen

Wie zaagt er nog zelf? De doe-het-zelf-zaak, ja die zaagt. Dat is eigenlijk maar goed ook, want zagen is een inspannend klusje, en tegen de professionele cirkelzaag van de Hubo of de Gamma kan de amateur niet op. Maar soms gebeurt het toch dat een plaat hout die je nog hebt staan net te breed is, dat een balkje net te lang is, of dat die lange kastplank eigenlijk veel nuttiger is als hij in drieën wordt gezaagd. Dan moet je zelf zagen.

Dat is niet moeilijk – behalve de eerste keer. Het begint met een zaag. In veel rommelkasten ligt nog wel zo'n half verroeste handzaag van een overleden familielid. Wie daarmee gaat zagen loopt de kans een levenslange afkeer van deze vorm van houtbewerking op te lopen. De zaag loopt vast en zaagt eigenlijk nauwelijks.

Als het nog een mooie zaag is, valt te overwegen de zaag te laten slijpen en de tanden opnieuw te laten zetten (de tanden worden dan om en om een klein stukje naar buiten gebogen, zodat de zaagsnede iets breder wordt dan het zaagblad, en de zaag niet vastloopt). Houd er rekening mee dat deze bewerkingen zo duur zijn, dat je net zo goed een nieuwe zaag kan kopen. Handzagen hebben tegenwoordig geharde stalen tanden, en blijven lang scherp. Het is een genot met zo'n zaag door een balkje van 4 bij 4 cm te roetsjen. Minder leuk is dat het zelden lukt dat balkje echt recht af te zagen. Toch is het niet moeilijk. Het begint met het nauwkeurig aftekenen van het balkje. Zet een potloodlijn op de juiste lengte (bij voorkeur met een winkelhaak, een onmisbaar stuk gereedschap voor het haaks trekken van lijnen), en doe dat op alle vier de kanten van het balkje. Zorg ervoor dat de lijnen elkaar ontmoeten.

We gaan zagen. De meeste mensen zoeken een lage kruk op, leggen het hout erop en planten hun voet erop. Dat gaat vaak goed, maar wie wel eens meer zaagt, ontdekt vroeg of laat de voordelen van zo'n opklapbare tafel waarin je van alles vast kunt klemmen: een Workmate. Duur zijn ze niet meer, vooral de imitaties zijn verrassend goedkoop.

Zet de zaag plat – dus niet schuin – op een van de potloodlijnen en zaag ongeveer een halve centimeter in het hout. Het staat een beetje kinderachtig, maar dat geeft niks. Draai het balkje een kwart slag, en zaag ook daar op de lijn een halve centimeter in het hout. Behandel de overige twee kanten precies zo.

Uiteindelijk hebben we een balkje waarin in elke kant een ondiepe zaagsnede de plaats van de oorspronkelijke potloodlijn heeft ingenomen. We kunnen nu gewoon schuin zagen. Draai het balkje halverwege nog een keer om. De zaagsneden werken als een geleiding voor het zaagblad, en het resultaat is een keurig recht afgezaagd blokje.

Wie dit kan, is zo tevreden over zichzelf dat de teleurstelling die nu volgt hard aankomt: het balkje was heel nauwkeurig op 30 cm afgetekend maar het meet slechts 29,9 cm. Rara hoe kan dat. Dat kan omdat de zaag zelf zo'n twee millimeter hout wegneemt, en wie dus de zaag precies op de potloodlijn zet, ziet over het hoofd dat er aan weerszijden van die lijn een millimeter hout tot zaagsel wordt verspaand. De remedie is eenvoudig: zaag niet op, maar naast de potloodlijn, of teken niet op 30 cm, maar op 30,1 cm af.

Een dun balkje op de juiste lengte afzagen gaat ook heel fraai met een kapzaagje en een verstekbakje. Een kapzaagje heeft een fijne vertanding, een verstekbakje is een beukenhouten bakje met daarin een paar zaagsneden die het zaagje op koers houden. Met een verstekbakje kunnen ook hoeken van 45 graden worden gezaagd.

Een plank op de juiste lengte afzagen is een stuk gemakkelijker. De zaag kan gewoon schuin op de plank worden gezet. Maak de hoek niet te groot. Zeker in het begin moet de zaag behoorlijk plat worden gehouden.

Wie liever elektrisch zaagt kan het beste een decoupeerzaag kopen. Neem er dan wel een die kan pendelen – de zaag gaat dan niet alleen op en neer, maar ook naar achteren en naar voren. Decoupeerzagen zijn vooral geschikt om ronde vormen uit het hout te zagen – het zijn eigenlijk figuurzagen – maar een rechte lijn is ook heel goed mogelijk, zeker met een pendelende zaag. Wees er wel op voorbereid dat het volgen van de potloodlijn enige oefening vergt. Houd een decoupeerzaag uit de buurt van kinderen. Zet een veiligheidsbril, desnoods een leesbril op.