Duitsland opvallend bescheiden

Terwijl de EU-top voor de meeste landen iets heeft opgeleverd, lijkt de Duitse bondskanselier zonder succesje naar huis te gaan.

Op de Europese top in Lissabon wisten gisteren vrijwel alle Europese regeringsleiders punten te scoren die zij thuis als successen konden presenteren. De Franse premier Jospin haalde de verzekering binnen dat de Europese Unie naar drie procent economische groei streeft, de Britse premier Blair en zijn Spaanse collega Aznar bereikten een akkoord over versnelde liberalisering van de telecommunicatie en premier Kok kreeg een klachtenregeling voor consumenten over elektronische handel. Maar de Duitse bondskanselier Schröder had weinig persoonlijke winst te melden.

Het leek bijna alsof Duitsland, de grootste EU-lidstaat, in Lissabon niet aanwezig was. Aan de vooravond van de top was er niet de Frans-Duitse brief met voorstellen, waarmee de twee landen traditioneel de motorfunctie in de EU vervullen.

Bij de voorbereiding van de bijeenkomst had Frankrijk intensiever overlegd met de Britse premier Blair. Schröder toonde zich achteraf tevreden omdat op zijn aandringen in de conclusies van de top ,,het respect voor nationale diversiteit'' is opgenomen. Hij wilde vooral voorkomen dat de conclusies van de top voor hem tot geschillen zou leiden over competenties met de Duitse deelstaten.

Schröder begon het overleg weliswaar met een ontbijt met de Franse president Chirac, maar dat was vooral om begrip te vragen voor het anders zijn van Duitsland. Hij wil dat de EU meer rekening houdt met het Duitse federale systeem waarbij de deelstaten grote macht hebben. Daarom dringt hij er ook bij de Europese Commissie op aan om de spaarbanken van de Duitse deelstaten anders te behandelen dan andere banken in de EU. ,,Europa moet geduld met het Duitse federalisme opbrengen'', zei een hoge Duitse diplomaat.

De rol van Duitsland in de EU wordt al enige tijd bescheidener. Zozeer zelfs, dat Nederlandse diplomaten bezorgd zijn dat Frankrijk hierdoor te veel speelruimte krijgt. Bij de ontwikkeling van de Europese defensie hebben Frankrijk en Groot-Brittannië de leiding. ,,Wij spelen een andere rol dan de nucleaire mogendheden'', zegt een Duitse diplomaat, die benadrukt dat er wel nauw met zijn land wordt overlegd.

Bij de onderhandelingen over wijziging van het Verdrag van de EU neemt Duitsland tot nu toe geen initiatieven. Het staat vooral op de rem door erop te wijzen dat uitbreiding van besluitvorming met gekwalificeerde meerderheden niet aanvaardbaar is voor Duitse deelstaten. Het is hetzelfde argument waarmee de vorige Duitse bondskanselier, Kohl, in 1997 tijdens de top van Amsterdam verdere meerderheidsbesluitvorming blokkeerde.

Bij zijn aantreden in 1998 zei Schröder dat Duitsland binnen de EU voortaan als een normaal land voor zijn belangen zou opkomen. Maar in Lissabon zag hij ervan af om zijn bezwaren tegen de handhaving van bilaterale diplomatieke sancties tegen Oostenrijk te handhaven omdat dit de indruk zou kunnen wekken dat zijn land extreem-rechts verdedigt. ,,Wij vinden onszelf een normaal land, maar anderen vinden ons niet normaal. Daarmee moeten wij rekening houden'', zegt een Duitse diplomaat.

De Duitse minister Fischer werd begin vorig jaar nog wegens zijn Europese belangstelling afgeschilderd als ,,de neef van Kohl''. Maar Fischer is de laatste tijd zo stil, dat Frankrijk steeds luider klaagt over de ,,doofheid'' van Berlijn voor Franse wensen.

Volgens Duitse diplomaten is de terughoudendheid slechts tijdelijk. Ze veronderstellen dat er bij Schröder niet meer de chemie met Franse leiders is als er in de tijd van Kohl was. Maar ze zeggen dat Schröder en Fischer het belang van de Duits-Franse samenwerking goed te beseffen. Ze verzekeren dat aan de vooravond van de Europese top in Nice aan het einde van dit jaar weer een traditionele Frans-Duitse brief zal verschijnen, met voorstellen voor de afronding van het debat over de wijziging van het Verdrag van de EU..