Dichter bij Maxima

Maxima Zorreguieta vestigt zich in Brussel om frequenter in het gezelschap van Willem-Alexander te kunnen zijn. Tegelijk met dit bericht maakte de Rijksvoorlichtingsdienst wereldkundig dat de Prins van Oranje en de Argentijnse verliefd zijn op elkaar en dus laaide onmiddellijk de discussie op over de achtergrond van haar familie. Trouw besteedde donderdag een volle pagina aan de betrokkenheid van Maxima's vader bij het moordenaarsregime van generaal Videla. In het televisieprogramma van Sonja Barend keerden de schrijfster Mies Bouhuys en oud-ambassadeur van Nederland bij de UNESCO M. Mourik zich in emotionele bewoordingen tegen de mogelijkheid dat Maxima koningin wordt.

Twee veronderstellingen dringen zich op. Ten eerste dat de regering, in de praktijk koningin Beatrix en premier Kok, serieus bezig is met de voorbereiding van een kroonprinselijk huwelijk waarvoor het parlement om goedkeuring zal worden gevraagd. Ten tweede dat de regering zich bewust is van het risico dat zo'n huwelijk politiek omstreden kan zijn. Er wordt voorzichtigheid betracht. Maxima wordt, om een term uit het voetbal of de showbizz te gebruiken, behoedzaam `gebracht'. Alvorens voldongen feiten te presenteren, wil de regering blijkbaar dat het publieke debat zich uitkristalliseert.

Een zeldzaam verstandige benadering van wat een netelige staatsrechtelijke kwestie kan worden. Was men in 1966 maar zo bedachtzaam geweest, dan zou Beatrix en Claus veel persoonlijk leed bespaard zijn gebleven. Bovendien hadden de toenmalige tegenstanders van hun huwelijk zich dan beter kunnen bezinnen. `Het' huwelijk waarmee Nederland, nog maar twee decennia na de bevrijding, onverhoeds werd geconfronteerd, is een term gebleven die niet alleen staat voor de koninklijke echtverbintenis, maar vooral voor een politiek-sociaal complex, een mengsel van antiautoritair oproer, onverwerkt oorlogsverleden en anti-Duitse gezindheid. Pas ver nadat de (rook)bom was gebarsten, bleek de in brede kring bestaande negatieve perceptie van Claus op niets dan vooroordelen te berusten.

Een herhaling voorkomen van deze traumatische ervaring lijkt de weloverwogen doelstelling van het koninklijk huis en Kok te zijn, maar ook de contestanten kunnen leren van 1966: niet voorbarig een politieke banvloek uitspreken, geen veroordeling van een persoon die je niet kent.

De bezorgdheid van Bouhuys en Mourik moet intussen wel serieus worden genomen. Het genoemde artikel in Trouw over Jorge Zorreguieta, Maxima's vader, liegt er niet om. Hij was zonder twijfel medeverantwoordelijk voor een van de bloedigste dictaturen van Latijns Amerika. Het valt niet vol te houden dat hij als `burgerminister' van Landbouw niets te maken heeft gehad met de moorden, verdwijningen en martelingen van politieke tegenstanders. Het regime diende de belangen van de economische toplaag waartoe de Zorreguieta's behoren, maar afgezien daarvan heeft papa een persoonlijke medeplichtigheid aan massale schending van de mensenrechten.

Een voormalige openbare aanklager, Julio Strassera, die een aantal hoge militairen achter de tralies heeft gekregen, betreurt dat Zorreguieta vrijuit is gegaan. Een terugblik van de man zelf op zijn besmeurde verleden ontbreekt. `Hij weigert te praten met de pers op dringend advies van de Nederlandse Rijksvoorlichtingsdienst', meldt Trouw.

Voor de tegenstanders van een eventueel huwelijk van de kroonprins met Maxima is dit laatste het bewijs van een complot van het stilzwijgen: de Nederlandse bevolking mag niet weten van een foute schoonvader. Mourik noemde het in de discussie bij Sonja Barend een ,,onverdraaglijke gedachte'' dat zo'n man straks niet voor een tribunaal, maar op het balkon van het Paleis op de Dam staat.

Gevoelsmatig kan ik daar inkomen, maar tegelijkertijd heb ik grote moeite met Mouriks argument dat het Videla-regime via haar vader Maxima heeft besmet. ,,De vloek, de smet rust op de hele familie'', betoogde hij. Maar wie de mensenrechten als uitgangspunt neemt, mag niet zo redeneren. Het is misschien wel de belangrijkste verworvenheid van onze beschaving, dat de individualiteit en uniciteit van elk mens wordt erkend.

Wat iemand zelf heeft gedaan of nagelaten, kan hem of haar worden verweten. Wat ouders, familie, clan-, stands-, club- en landgenoten hebben uitgespookt mag niemand worden nagedragen. Wie durft te spelen voor de naijverige God uit Exodus die `de misdaad der vaderen bezoekt aan de kinderen, aan het derde en vierde geslacht'? Dat is een even achterlijke notie als bijvoorbeeld bloedwraak. Van alles en nog wat kan men erven – geld, goederen, uiterlijk, karaktertrekken misschien, in een raar land als Nederland zelfs de functie van staatshoofd – maar zonden niet.

Ik begrijp wel wat het is dat Bouhuys en Mourik zich zo aantrekken: het zwijgen over wat er gebeurd is, de onverschilligheid, bagatelliseren en liefst vergeten van misdaden tegen de menselijkheid, weigeren het lijden van de slachtoffers ernstig te nemen, alles maar voortdurend relativeren. Dat ligt op hetzelfde vlak als lollig doen over de holocaust, het onbegrip, de ontkenning, om kort te gaan: de verachtelijke Rob Muntz-mentaliteit. Lijnrecht daar tegenover staat het engagement van Mies Bouhuys. Zij werkt zich al jaren te pletter voor steun aan de `Dwaze Moeders van de Plaza de Mayo', die niet ophouden te vragen waar hun tijdens Videla's terreur verdwenen kinderen zijn.

Ik bewonder de inzet van Bouhuys, maar ze moet niet Maxima verantwoordelijk stellen voor wat haar niet persoonlijk kan worden aangerekend. In het programma van Sonja Barend stelde Mies Bouhuys een voorwaarde voor parlementaire goedkeuring van een huwelijk. Minder streng dan Mourik, die de prinselijke vriendin onvoorwaardelijk afkeurt op grond van haar antecedenten, opperde Bouhuys dat Maxima, in navolging van haar zus Dolores, openlijk afstand neemt van het regime-Videla. Zucht. Op zo'n moment realiseer je je weer eens wat een onding de monarchie is. De toekomstige echtgenote van de kroonprins moet bij uitstek geacht worden geen politieke rol te willen spelen en behoort zich dus juist te onthouden van politieke verklaringen.

Hoever zou Mies Bouhuys willen gaan met de nierenproeverij? Publieke verloochening van de vader? Getver. Loyaliteitsverklaring aan Amnesty International? Erkenning van de Synode van Dordrecht? Laat mensen, zelfs vorsten en hun gelieven, toch hun persoonlijke waardigheid behouden. Leg die Maxima niet op een Procrustusbed.