Wordt ze prinses of worstelaar?

Popmuzikante Kim Gordon nodigde een stel bevriende kunstenaars uit om mee te werken aan haar tentoonstelling `Kim's Bedroom', over de toekomst van een meisje.

Een klein meisje glijdt op kousenvoeten over de vloer van tentoonstellingsruimte De Witte Dame, in Eindhoven. Ze heeft een roze jurk, blond haar en groene ogen. Het meisje is een jaar of vijf. Kim's Bedroom, de tentoonstelling die hier te zien is, draait om haar. De kunst toont wegen die ze later, als ze groter wordt zal kiezen. Hoe ze opgroeit tot starre tiener, zoals de door Sofia Coppola gefotografeerde wezens. Hoe ze voor het eerst zal zoenen in de bioscoop, zoals in de video van Tamra Davis. Misschien gaat ze kanten jurken dragen met asymmetrische mouwen en geborduurde poezen, zoals Susan Cianciolo ze maakt. Of ze verslingert zich aan de elkaar molesterende jongens die in achtertuinen hun eigen worstelring bouwen, zoals op super-8 vastgelegd door Cameron Jamie.

Kim's Bedroom is een meisjestentoonstelling, met beelden van meisjesdromen, meisjesangsten en meisjesschoonheid. Curator van de expositie is Kim Gordon, die behalve de moeder van het meisje Coco ook bassiste en zangeres is van Sonic Youth. Deze New-Yorkse experimentele noise-groep werd in 1981 opgericht door Gordon en haar echtgenoot Thurston Moore en groeide uit tot voorloper van de grunge-beweging. Sonic Youth had in haar begindagen een tweede thuis in concertzaal de Effenaar in Eindhoven. Directeur van de Effenaar was Ton van Gool, inmiddels directeur van de MU Art Foundation. Hij nodigde Kim Gordon uit om een expositie samen te stellen.

Gordon vroeg bevriende kunstenaars een kunstwerk te sturen of ter plekke in Eindhoven te komen maken. Op de dag van de opening, vandaag een week geleden, legde ze samen met een aantal mannen en vrouwen de laatste hand aan de opstelling. De sfeer in De Witte Dame is rommelig en ontspannen. Ook met kustenaars in een gesubsidieerde kunstinstelling werkt Gordon samen alsof het een popgroep is.

De bezoeker wordt ontvangen in Gordons `slaapkamer'. Eerst is er een lange gekromde muur, met daarop een somber werk van Jutta Koether dat zich ondoordringbaar als een nachtelijk universum over de wand uitspreidt; Rita Ackermann schilderde drie beren met een Amerikaanse vlag rechtstreeks op het hout; Mark Gonzales maakte een aan Berend Strik herinnerend wandkleed van Sissy en Kim Gordon zelf schilderde gevoelige `prinsessen' op spiegelend koper. De muur leidt naar een flinke ruimte met daarin een groot wit tweepersoonsbed. Boven het bed hangt een kleurenfoto van Richard Kern van twee heel blote, maar met hun blootheid niet ongemakkelijke tienermeisjes. Vanaf het bed kan men kijken naar een breedbeeld-tv. Gordon heeft haar persoonlijke collectie videobanden meegenomen, die thuis in Massachusetts ook in de slaapkamer liggen: haar eigen video X-girl movie met actrice Chloë Sevigny, videoclips voor Sonic Youth, van onder anderen de filmer Harmony Korine, werk van kunstenaar Tony Ousler, knokfilms van Cameron Jamie en skate-video's van Mark Gonzales.

Handen en voeten

Kim Gordon (1953) zit samen met kunstenares Jutta Koether in de keuken van De Witte Dame. Gordon bladert door The New York Times, op zoek naar de uitslagen van de New York Knicks, haar favoriete basketbalteam. Ze praten over hun samenwerking met Rita Ackermann, voor een tentoonstelling in Keulen. De drie vrouwen beschilderden grote doeken met uitsluitend hun handen en voeten. ,,We lieten ons leiden door de schilderingen van mijn dochter', zegt Gordon. ,,Zij verft met haar handen. Op onze doeken volgden we haar kleuren en vormen, die meestal abstract zijn.'

Gordon is goed in samenwerken. Als muzikant speelt ze behalve met haar vaste band Sonic Youth ook in andere duo's en trio's. Ze produceert platen en maakt videoclips, zoals samen met regisseur Spike Jonze voor The Breeders. Met alle deelnemers aan Kim's Bedroom heeft ze in het verleden op een of andere manier samengewerkt. ,,Dat project met Jutta en Rita was voor mij de aanleiding om zelf weer te gaan schilderen', zegt Gordon, die in de jaren zeventig een kunstopleiding volgde. ,,Het was spannend om samen een schilderij te maken. `Zullen we hier nog wat zwart doen?', of je een huis aan het inrichten bent. Bovendien beviel het me dat wij als vrouwen zo'n enorm doek van vier bij 2,5 volschilderden. Die grote schilderijen associeert men altijd met mannen, door de fysieke kant ervan.'

Muziek is Gordons voornaamste bezigheid, maar met de tentoonstelling heeft dat verder niets maken. Terwijl Jutta Koether driftig in een schriftje droedelt, zegt ze: ,,Veel van de mensen die hier nu exposeren doen van alles. Ik schrijf zelf over muziek en maak schilderijen. Mark Gonzales is een van de beroemdste professionele skaters ter wereld en maakt video's, beeldhouwwerken en schilderijen. Cameron Jamie maakt muziek en filmpjes. Het spreekt voor ons bijna vanzelf dat iemand meerdere dingen beheerst. Het gaat hier om de relaties tussen de kunstvormen en tussen de deelnemers onderling.'

Mark Gonzales en Cameron Jamie komen binnenlopen. Voor hun ontmoeting in Eindhoven kenden de twee Amerikanen elkaar niet. Ze zijn net bij de copyrette geweest om een door hen samen in elkaar gedraaid tijdschrift te vermenigvuldigen. ,,Daar gaan we op de opening vanavond tien gulden per stuk voor vragen', zegt Cameron. ,,Hoeveel is dat? Five bucks? Okee', zegt Gonzales. Het blaadje is een combinatie van gedichtjes en horror-tekeningen op Holiday Inn-papier, ontstaan tijdens nachtelijke drink- en praatsessies in hun hotel.

De kunstenaars die aan Kim's Bedroom meedoen gelden in Amerika als gevestigd. Allen zijn, behalve de jonge Jessica Wood en Gordon zelf, verbonden aan gerenommeerde galeries. ,,Ik hoef geen galerie', zegt Kim Gordon. ,,De zakelijke kant van kunst interesseert me niets. Ik vind het fijn om met mensen te werken en te overleggen: `Wat doen we hier of daar mee'. Dat gaat met kunstenaars veel beter dan met muzikanten. Muzikanten zijn non-verbaal. Kunstenaars doen bijna niet anders dan roken, koffiedrinken en praten over kunst. Ze kunnen het over van alles hebben: een logo dat ze ergens hebben gezien, een poster. Als het maar visueel is.' Jutta Koether: ,,Toen we in Keulen waren, werd je er anders doodmoe van.' ,,Ja, maar met muzikanten mis ik het', zegt Gordon. Koether: ,,En als zij praten gaat het over specifieke dingen, zoals techniek, apparatuur, platen verzamelen...' ,,Het zijn jongens, you know. They're really boys', zegt Gordon.

Dat geldt ook voor haar band Sonic Youth. ,,We praten niet. We spelen en we luisteren. Tijdens muziek maken moet je je helemaal kunnen verliezen.' Jutta Koether: ,,Maar dat geldt voor mij bij kunst ook. Behalve dat je halverwege eens een stap terug doet en rustig nadenkt.'

Sexy

Thurston Moore, Gordons echtgenoot, komt de keuken binnen. Hij is naar Amsterdam geweest voor een record hunt, en zwaait tevreden met een plaat van Supersister, de Nederlandse progressieve rock-groep uit de jaren zeventig: ,,Kijk Mark, amazing.'

Volgens Koether en Gordon is er weinig verschil tussen de status van popmuzikant en kunstenaar. ,,Het is raar dat mensen dat niet weten maar kunstenaars kunnen net zo'n sexy imago hebben als popmuzikanten. Ik had vroeger allerlei kunstenaars-liefdes. De eerste was Vincent van Gogh', zegt Gordon. Koether: ,,Ik reisde als tiener alle tentoonstellingen af, want ik hield niet van reproducties. Net als anderen popmuzikanten nareizen.'

Mark Gonzales en Cameron Jamie zijn op bed gaan liggen, en kijken naar hun eigen video's. Zoals de tienerportretten van Sofia Coppola en de jurken van Susan Cianciolo een meisjeswereld tonen, zo vertegenwoordigen Cameron en Gonzales de mannenkant van Kim's Bedroom. Cameron met zijn filmopnamen van het verschijnsel backyard wrestling en Gonzales met zijn video waarin hij zelf als virtuoze skater te zien is. Maar Gonzales nam wel balletlessen voor hij zijn performance Backwards Forwards (1998) op video liet vastleggen.

Mark Gonzales (32) was tot voor kort professioneel skater. ,,Het vervelende van skaters is dat ze allemaal zulke ingewikkelde oefeningen doen dat het steeds over moet, voordat het eindelijk eens lukt', zegt hij. ,,Dat is frustrerend om naar te kijken. Toen ik deze performance ging doen, vond ik dat het mooi en vloeiend moest zijn.' Gonzales scheerde in een wit kostuum door het Moderne Kunstmuseum van Mönchengladbach, langs vitrines, over trapleuningen, elegant als een toreador. Zijn lichaam is vaker het medium. Zo is er de video waarin hij met één sprong door het raampje een taxi induikt, of op straat tussen vuilnisbakken heen en weer hipt. Alles met een onbewogen gezicht.

Daarna kijken we naar de opnamen die Cameron Jamie (33) maakte van jongeren die zich bezighouden met `backyard wrestling'. Jamie, een studentikoos type, weet alles van worstelen: van Mexicaans worstelen tot dwergworstelen, van worstelwedstrijden tussen man en grizzly, tot worstelwedstrijden tussen mensen met amputaties. Zijn zwart-witfilm BB is opgenomen in een achtertuin in Upland, Californië. De plaatselijke jeugd verzamelt zich in een zelfgebouwde boksring en worstelt, al is dat een te net woord.

Beschilderd in oorlogskleuren stoten de deelnemers elkaar met klapstoelen, springen van keukentrapjes bovenop elkaar, schoppen, duwen en slaan met bakstenen. Ook zij kijken onbewogen. Jamie gebruikte voor de film niet hun geschreeuw en gekreun, maar een schurende soundtrack van rockgroep The Melvins. Dat geeft aan het filmpje een dwaas, surrealistische draai: je weet niet hoe hard de dreunen aankomen. Ondanks zijn gewelddadige thema heeft BB een Tom&Jerry-effect. Zelfs als iemand vanaf het dak door een ander is besprongen, geeft hij geen krimp.

,,Worstelen is van oudsher theater voor de armen. Hier ook', zegt Jamie. Hij liet zich voor zijn werk inspireren door de vroege Warhol, die de camera neerzette en maar liet lopen. ,,Ik voel me kunstenaar en antropoloog. Ik leg de obscure gewoonten van de buitenwijkjeugd vast.' Jamie ontdekte `backyard wrestling' zo'n twee jaar geleden. Hij ziet het als een vervolg op `apartment wrestling', een jaren zeventig-verschijnsel waarbij in huiskamers werd gevochten. ,,Dat hing tegen softporno aan. Er werden opnamen gemaakt en het vechten ontwikkelde zich tot vrijen. Het appartment-wrestling is uitgestorven en dat vond ik jammer. Ik las graag de tijdschriften.'

Al pratend over worstelstijlen en het onlangs door hem ontdekte `basement wrestling' (`Heel claustrofobisch'), loopt Cameron naar de gebogen muur waar onderaan een halfrond muizengat is uitgezaagd. Het gat geeft toegang tot een tent waar de bezoeker kan gaan liggen om een video van Cameron te bekijken. Maar de tape is nog niet aangezet. In de tent zit een klein meisje te spelen. Ze heeft een speelgoedhond en een speelgoedpoes. Ze zal uitgroeien tot een tiener van Sofia Coppola; tot een prinses zoals haar moeder ze schildert; tot een buitenwijkjongere of tot een excentrieke dame in kanten jurk. Maar om te beginnen heeft ze voor hond en poes een eigen gevechtsvorm ontwikkeld: tent worstelen.

`Kim's Bedroom' is t/m 24 april te zien in MU-De Witte Dame, Emmasingel 20, Eindhoven. Boek+cd, Purple Books, 56 blz. F40,-.