Wendbaarheid nuttig voor De Vries op nieuwe post

Minister De Vries stapt vandaag over naar Binnenlandse Zaken. De periode op Sociale Zaken sloot hij af in de door hem zo gewenste saaiheid.

Eens in de zoveel tijd maakt hij een opmerking over zijn eigen saaiheid. ,,Om dat imago in stand te houden'', zei Klaas de Vries gisteren na zijn laatste debat in de Tweede Kamer als minister van Sociale Zaken. Want De Vries wordt graag als saai betiteld. ,,Ik geloof in constructief overleg. Dat is niet zo spetterend als oorlog voeren, maar voor de mensen is het veel beter.''

De Vries (PvdA) is vandaag overgestapt naar het ministerie van Binnenlandse Zaken. Met succes verdedigde hij gisteren nog in de Tweede Kamer het belangrijkste onderwerp van zijn ministerschap van Sociale Zaken: een nieuw stelsel van sociale zekerheid, ofwel SUWI (Structuur Uitvoering Werk en Inkomen). Een Kamermeerderheid ging akkoord met een grote verandering van het stelsel. Daarbij kreeg De Vries veel vriendelijke woorden van de Kamerleden te horen. Alleen zijn grootste criticaster, Gerda Verburg van het CDA, was zuinig. ,,Hij moet wat vaker afscheid nemen, dan krijgt hij de complimenten op zijn zondags aangereikt.'' Het CDA ziet als enige niets in het nieuwe stelsel.

Bijna twee jaar De Vries op Sociale Zaken, hoe heeft hij het gedaan? Aan nieuwe wetgeving afgemeten, heeft De Vries niet zoveel bereikt, constateert oud-staatsseccretaris Robin Linschoten. ,,Maar de vraag is of hem dat te verwijten valt. Onder zijn voorganger is veel nieuwe wetgeving gerealiseerd. Dan is het goed om even pas op de plaats te maken.''

De Vries krijgt over het algemeen lof voor de manier waarop hij het departement heeft geleid. Ambtenaren werden van zijn voorganger, Melkert, nog wel eens horendol wegens alle nieuwe plannen en ideeën. Onder De Vries hadden ze daar veel minder last van. Pas een maand geleden kwam hij met een eigen, ambitieus plan naar buiten: de aanpak van de armoedeval, het verschijnsel dat bijvoorbeeld een werkloze die weer gaat werken er nauwelijks op vooruit of soms zelf op achteruit gaat door regelingen zoals de huursubsidie.

De meeste waardering krijgt De Vries voor de manier waarop hij samen met staatssecretaris Hoogervorst de verandering van het stelsel van sociale zekerheid heeft aangepakt. ,,Ze zijn daar knap uitgekomen. Ze hebben een enorme U turn gemaakt en zijn daar goed mee weggekomen'', zegt Linschoten. ,,De Vries is heel creatief geweest'', vindt Flip Buurmeijer, voorzitter van het Landelijke Instituut Sociale Verzekeringen (LISV). ,,In het begin vond ik dat het allemaal traag ging, maar hij heeft een verrassende draai gemaakt die een helder en scherp stelsel tot gevolg heeft.''

Aanvankelijk zou het stelsel vergaand worden geprivatiseerd, zoals in 1998 in het regeerakkoord was opgenomen. Daarbij zou onder meer de uitbetaling van WW- en WAO-uitkeringen in private handen komen. Maar medio vorig jaar liep dit plan stuk in de Tweede Kamer. In korte tijd ontwierpen De Vries en Hoogervorst een geheel ander plan, dat gisteren werd aangenomen. De uitvoering blijft nu in publieke handen waarbij de vijf uitvoeringsinstellingen (GAK, Cadans, GUO, USZO en SFB) één grote organisatie vormen.

Met dit plan zette De Vries in november wel het poldermodel op het spel. De werkgevers- en werknemersorganisaties liepen boos weg van de onderhandelingstafel omdat ze niets meer over het stelsel en het verdelen van het geld te zeggen kregen. ,,De Vries heeft toen een verkeerde inschatting gemaakt. Dat was niet zijn beste staaltje'', zegt FNV-bestuurder Agnes Jongerius. Volgens haar was De Vries bij het eerste SUWI-plan zo geschrokken dat het in de Tweede Kamer misging, dat hij alles op een akkoord binnen de coalitie gooide. Daarbij hield hij geen rekening met een draagvlak bij gemeenten en de sociale partners. ,,Hij had op wat meer borden tegelijk moeten schaken.'' Dat het hem in de twee maanden daarop uiteindelijk wel lukte om de sociale partners over de streep te krijgen noemt Jongerius ,,knap''.

In de flexibele manier waarop hij met het sociale zekerheidstelsel is omgegaan, schuilt ook de voornaamste kritiek op De Vries. Hij is erg wendbaar in zijn ideeën en hij heeft weinig last van een sterke ideologie. ,,De ene dag wil hij iets niet, de volgende dag kan hij daar gemakkelijk op terugkomen'', aldus een ambtenaar. CDA'er Gerda Verburg hierover: ,,In het SUWI-dossier is hij een paar keer finaal van mening veranderd.'' Dat zegt volgens haar veel over de bestuurlijkheid van De Vries. ,,De Vries zou wel wat meer politicus mogen zijn en meer het debat mogen opzoeken. Maar hij kijkt eerst altijd hoe de hazen lopen, voordat hij een standpunt inneemt.''

Op Binnenlandse Zaken zal De Vries nog veel hebben aan zijn wendbaarheid. Hij zal namelijk met een nieuw voorstel voor een correctief referendum moeten komen, want dat hebben de paarse partijen afgesproken na de `Nacht van Wiegel', toen het kabinet viel over het referendum. De Vries noemde het referendum ooit een ,,desastreuze tijdbom'' onder het stelsel van representatieve democratie.

Dat hij voor Binnenlandse Zaken werd gevraagd, lijkt vooral een compliment voor zijn bestuurlijke kwaliteiten, minder voor andere eigenschappen. Zo had PvdA-leider Ad Melkert deze week voorzichtige kritiek op De Vries. Melkert zei te hopen dat Vermeend het ministerie van Sociale Zaken weer een sociaal-democratisch gezicht zal geven.