Uit vedels en schalmeien

Zondag komt na 34 jaar een einde aan het ensemble voor oude muziek Studio Laren. Initiatiefneemster en artistiek leidster Marijke Ferguson: ,,Middeleeuwse muziek is meer dan een bard met een cape om en een harp op schoot, die zingt van kastelen, liefde en dood.''

Jarenlang diende een klein souterrain aan de Amstel als thuisbasis voor de oude-muziekgroep Studio Laren, die zondag het laatste concert geeft. Vedels uit alle windstreken sieren er de muren, trommels, bellen en schalmeien vullen de kasten. Marijke Ferguson (72) bouwde de collectie op in de ruim dertig jaar dat zij met Studio Laren werkte aan het ontdekken en overbrengen van een visie op oude muziek die zeker aanvankelijk volstrekt vernieuwend was.

Studio Laren ontstond in 1966 toen fluitiste, harpiste, radiomaakster en publiciste Ferguson besloot tot de oprichting van een eigen muziekensemble met als doel `kunst en cultuur van alle tijden voor de hedendaagse mens toegankelijk te maken'. Studio Laren begon aan een lange reeks voorstellingen waarin muziek werd gekoppeld aan contemporaine tekstfragmenten en afbeeldingen.

Het idee voor deze werkwijze ontstond vanuit Fergusons werk voor de radio. Voor een documentairereeks over denkers door de eeuwen heen vroeg regisseur Ab van Eyck haar bijpassende muziek te zoeken. Fragmenten uit Dante klonken met muziek uit diens eigen tijd. Ferguson: ,,Wat nu klinkt als een vanzelfsprekendheid, was toen nog bijzonder vernieuwend. Een beeld schetsen van cultuurgeschiedenis met behulp van verschillende middelen tegelijkertijd – ik vond het een geniaal idee! Om die reden besloot ik een eigen groep samen te stellen waarmee ik een soortgelijk concept op het podium zou kunnen brengen. `Samenspelen', noemden we onze voorstellingen. We zochten fragmenten uit de geschiedenis, projecteerden dia's met afbeeldingen uit dezelfde tijd en maakten er muziek bij. Zo schilder je een tijdsbeeld met authentieke middelen zonder te romantiseren.''

Het reconstrueren van de oude tijd is nooit de opzet van Studio Laren geweest, benadrukt Ferguson. ,,Ik wilde me verdiepen in historische ideeën. Niet zomaar gezellig `doen zoals toen'. Om die reden heeft Studio Laren ook nooit gebruik gemaakt van kostuums. Het was juist de bedoeling duidelijk te maken dat de Middeleeuwen meer inhielden dan een bard met een cape om die zingt van kastelen, liefde en de dood. Een dergelijk hardnekkig maar vertekend tijdsbeeld kun je alleen doorbreken door terug te gaan naar de bronnen van het verleden.''

Ook zuiver muzikaal was Ferguson het niet altijd eens met de manier waarop het verleden werd benaderd. ,,In het begin van Studio Laren moesten we vechten tegen het idee dat oude muziek `makkelijk' zou zijn. `Het mag wel vals klinken, want in de Middeleeuwen was men óók primitief.' Volslagen onzinnig natuurlijk. Maar de professionele uitvoeringspraktijk van middeleeuwse muziek, vond ik zelf óók vaak niet goed. Te saai, te weinig muzikaal en op de rand van dilettantisch. Een open instelling, fantasie, de bereidwilligheid tot experimenten – dat vond ík belangrijk in de manier van uitvoeren.''

Het zoeken in archieven, vondsten overbrengen op een aansprekende manier – Ferguson heeft het met veel plezier gedaan. ,,Het is mijn hang naar theater,'' verklaart zij. ,,Ik maak mensen graag op een leuke manier deelgenoot van mijn inzichten en vondsten. Concerten met alleen maar zwartgeklede musici op een podium vind ik een horreur. Je moet het publiek wel een beetje een vertoning bieden.''

Een dwarsdoorsnede van de hoogtepunten van Studio Laren is nu samengebracht op een drietal cd's. Zondag komt het ensemble voor de laatste maal bijeen voor een concert rondom de hoofse lyriek van de veertiende eeuw. Ferguson: ,,Ik word wat ouder en na ruim dertig jaar begint de productionele kant van Studio Laren me zwaar te vallen. Ik heb de durf en de kracht niet meer om voor de komende vier jaar wéér een nieuwe subsidieaanvraag in te dienen. Ik blijf nog wel bijdragen schrijven voor het muziektijdschrift Mens en Melodie en ik houd ook vast aan mijn wekelijkse radioprogramma voor de Concertzender. Maar Studio Laren houdt op te bestaan. Als iemand de gedrevenheid heeft om op een soortgelijke manier met muziek bezig te zijn, is het veel interessanter om een eigen groep op te richten dan mijn ensemble over te nemen.''

Laatste concerten Studio Laren: 26/3 Amstelkerk, Amsterdam. Aanvang: 16 en 20.30 uur. Reserveren: (020) 622 65 81. De cd-box met hoogtepunten uit de voorstellingen van Studio Laren is vanaf volgende maand verkrijgbaar.