Oud-strijders en Mugabe eens over landjepik

President Mugabe van Zimbabwe steunt zwarte oud-strijders die 600 boerderijen van blanke boeren bezetten.

Ze kwamen met tachtig man, schreeuwend en tierend. Ze sloegen op trommels, zwaaiden met bijlen en sommigen waren al dronken rond het middaguur. Max van Rechteren, tabaksboer op de hoeve Chiripiro, wist eergisteren dat het zijn beurt was: de bezetting. ,,Het wetboek is uit het raam gegooid in Zimbabwe, dit land bevindt zich in een zeer penibele situatie'', zegt hij over een krakerige telefoonlijn.

Van Rechteren (33) leidt het landbouwbedrijf dat eigendom is van zijn schoonouders, die veertig jaar geleden begonnen te boeren in het plaatsje Centenary, 175 kilometer ten noorden van Harare. ,,Er was niets hier. Er woonde niemand, de grond was van niemand. Dus is er ook niemand die er achteraf aanspraak op kan maken'', aldus een verbolgen Van Rechteren, zijn stem trillend van emotie. ,,Mijn schoonvader heeft hier alles met eigen handen opgebouwd.'' De bezetters van de hoeve Chiripiro, leden van het Zimbabweaanse Oud-strijderslegioen, dwongen de landarbeiders het werk neer te leggen, de twee droogovens schakelden ze uit. Per dag derft het bedrijf omgerekend 25.000 tot 30.000 gulden aan inkomsten, want het is midden in de oogsttijd.

De zwarte oud-strijders, veteranen uit de onafhankelijkheidsoorlog tussen 1960 en 1980 die was gericht tegen het toenmalige blanke minderheidbewind, zeggen tot het bezetten van land te zijn overgegaan omdat de beloofde landhervorming nooit goed van de grond is gekomen. De afgelopen weken zijn meer dan 600 boerderijen bezet.

De leider van de veteranen, Chenjerai Hunzvi, bijgenaamd `Hitler', neemt de mislukte landhervorming niet de regering van zijn oude kameraad president Robert Mugabe kwalijk, maar de naar schatting 5.000 blanke boeren, die willens en wetens de herverdeling van grond zouden tegenhouden. `Hitler' en Mugabe zijn het er onderling roerend over eens dat de blanken in een grijs verleden op grote schaal landjepik hebben gepleegd. Ze vinden dat er geen recht op compensatie bestaat. De blanke boeren, van wie velen al generaties lang in Zimbabwe wonen, moeten hun grond opgeven en als het aan Mugabe ligt het liefst emigreren. Maar pogingen van Mugabe om die opvatting rechtsgeldigheid te geven, mislukten tot nu toe. Vorige maand verwierpen de kiezers per referendum een nieuwe grondwet waarin de confiscatie van land was opgenomen.

Na dat referendum begonnen de oud-strijders met hun bezettingsacties die door Mugabe vervolgens werden goedgepraat. Een woordvoerder van de ex-guerrillastrijders, Joseph Chinotimba, verwoordde het afgelopen weekeinde op een actie-bijeenkomst nog eens hun vastberadenheid: ,,Wij hebben gevochten voor dit land en we zullen het krijgen ook, nu. Een ieder die ons het land van onze voorvaderen betwist zal met ons moeten vechten. We zijn klaar voor dat gevecht.'' Van Rechteren, lid van de blanke boerenbond, heeft een hele andere kijk op de zaak: ,,Wij zijn helemaal niet tegen landhervorming. Maar het zijn juist de traditionele verhoudingen die dat tegenhouden.''

Zodra een zwarte boer goed boert, pikt de lokale chief zijn land in om aan een familielid te geven'', zegt Van Rechteren. ,,Eigendomsrecht bestaat niet. Aan die situatie moet een einde komen. Verder hebben leden van onze bond wel degelijk grond afgestaan, maar wat gebeurt er mee: functionarissen van Mugabe's partij eigenen het zich toe en de boerderij verpietert.''

Op Chiripiro, zo legt Van Rechteren uit, deden ze er alles aan om een goed leven voor de landarbeiders op te bouwen. De tachtig werknemers wonen gratis. Ze hebben hun eigen grond voor het verbouwen van groente en er is een school, betaald door de boer, waar duizend kinderen uit de wijde omtrek naar toe komen. Het loon van 1.400 lokale dollar, 82 gulden per maand voor de boerenarbeiders, is volgens Van Rechteren voor Zimbabwe helemaal niet slecht.

De getroffen boeren van Zimbabwe vermoeden dat de bezettingen zijn gerigisseerd van bovenaf. Van Rechteren: ,,Mijn arbeiders hebben me verteld dat de bezetters hier worden betaald voor hun `werk' door de geheime dienst CIO, wat overigens algemeen bekend is. Het valt mij op hoe vervelend en intimiderend de actievoerders zijn, maar er is iets dat hen tegenhoudt. Van hogerhand worden ze in de teugels gehouden.''

De boeren krijgen steun uit onverdachte hoek. Een zwarte rechter van het Hooggerechtshof zei gisteren voor de Zuid-Afrikaanse radio klip en klaar dat de regeringspartij ZANU-PF achter de bezettingen zit. ,,Sommige van de zogenoemde veteranen zijn geboren na de strijd waarin ze hadden moeten vechten. De regering stuurt en betaalt hen'', aldus de rechter.

Ook de (zwarte) politieke oppositie in het land is fel tegenstander van de invasies van boerderijen. De Nationale Constitutionele Vergadering, een alliantie van 220 groeperingen uit vakbeweging, kerken en mensenrechtenorganisaties, heeft aangekondigd op 1 april een protestmars te zullen houden, waarin het aftreden van Mugabe wordt geëist. De alliantie meent dat de bezettingen de toch al zwakke economie van het land verder ondermijnen. Ook de Beweging voor Democratische Verandering van vakbondsleider Morgan Tsvangirai heeft de acties tegen de boerderijen van de hand gewezen als zijnde ,,onrechtmatig en ondoeltreffend''.

Een dwangbevel tot ontruiming van de bezette boerderijen, afgelopen vrijdag uitgevaardigd door het Hooggerechtshof van Harare, liep gisteren af zonder dat er iets gebeurde. Noch de politie, noch de minister van Binnenlandse Zaken of de veteranen trokken zich iets aan van de opdracht van de rechter. President Mugabe organiseert zo zijn eigen anarchie: aan de wet hoeft men zich niet meer te houden, zo kan men uit zijn stellingname afleiden. Minister van Informatie Chen Chimutengwende, formuleerde het dezer dagen haarscherp: ,,Wat voor bevel de rechter ook geeft, als de Afrikanen hun land opeisen betekent dit een voortzetting van de bevrijdingsstrijd.''