Gasunie zoekt schoorvoetend weg op vrije markt

Gasunie ondervindt de negatieve gevolgen van liberalisering van de gasmarkt. Klanten kunnen voor gas nu ook in het buitenland terecht. Voor Gasunie dreigt daardoor een groot klantenverlies op de Nederlandse markt.

Omzetverlies, lagere prijzen, een noodgedwongen reorganisatie. Dat vormen de negatieve gevolgen van de liberalisering van de gasmarkt voor Gasunie, waardoor klanten voortaan vrij zijn gas af te nemen van elke leverancier uit binnen- en buitenland. Sinds vorig jaar zijn de grootverbruikers vrij om hun eigen gasleverancier te kiezen, en dat heeft de Gasunie in dat segment tot nu toe 35 procent marktaandeel gekost. Volgend jaar volgen de middelgrote gebruikers en uiterlijk in 2004 mogen ook de kleinverbruikers hun eigen leverancier kiezen.

Door de vrije gasmarkt kan voormalig monopolist Gasunie mogelijk 20 procent van de binnenlandse markt verliezen aan buitenlandse concurrenten. Directeur G. Verberg lijkt er in zijn kamer in het markante Gasuniegebouw in Groningen kalm onder te blijven. ,,We moeten de broekriem aanhalen, dat is duidelijk. We verliezen afzet en omzet. Maar het is niet zo dat de liberalisering rampspoed en kommer en kwel voor ons betekent.''

De cijfers lijken dat enigszins tegen te spreken. In 1997 bedroeg de omzet van Gasunie 19,2 miljard gulden, in 1998 was dit 17,2 miljard. Dalende afzet en lagere olieprijzen leidden vorig jaar tot een omzet van nog slechts 13,7 miljard gulden. Voor het lopende jaar wordt overigens, door de stijging van de olieprijzen waaraan de gasprijzen zijn gekoppeld, op herstel gerekend.

Verberg geeft toe dat Gasunie ,,zijn bakens moet verzetten'' en dat dit proces ,,niet zonder pijn'' verloopt. Op korte termijn zal het grote aanbod op de aardgasmarkt de prijzen met 10 procent drukken. Gasunie snijdt daarom in haar kosten, onder meer door haar personeelsbestand met 200 mensen te verminderen tot bijna 1.400 werknemers. Twee etages van het vijf jaar geleden geopende gebouw zullen worden verhuurd.

Verberg: ,,Hoewel we er alles aan doen om de ontslagprocedures zo sociaal mogelijk te laten verlopen, brengt die reorganisatie onaangename aspecten met zich mee voor individuele werknemers. Maar dat is een normaal verschijnsel bij een bedrijf dat op de markt moet opereren.''

Duidelijk is dat Gasunie het marktverlies op de binnenlandse markt op korte termijn niet kan compenseren door extra afzet in het buitenland. Die markt wordt al voldoende bediend door Gasunie en van groei lijkt weinig sprake. De gasmarkt in landen als Duitsland, Italië, België en Frankrijk, die Gasuniegas afnemen, wordt kortom al voorzien.

De aandeelhouders – de Nederlandse staat (50 procent), Shell en Esso (ieder 25 procent) – lijden mee met de liberalisering. De Algemene Rekenkamer heeft al berekend dat de Nederlandse schatkist twee miljard gulden aan aardgasbaten zal mislopen.

Maar helemaal hopeloos is de vrije gasmarkt niet voor Gasunie. Hoewel op korte termijn de buitenlandse activiteiten niet kunnen worden uitgebreid door de al verzadigde markt, rekent Verberg erop dat Gasunie binnen vier à vijf jaar wel extra inkomsten krijgt uit export. Hij verwacht dat vooral uit het Verenigd Koninkrijk de vraag naar continentaal aardgas zal toenemen. Verder hoopt Verberg binnen enkele jaren met Polen een exportcontract af te sluiten. ,,Daar zullen veel kolengestookte centrales vervangen worden door aardgasgestookte.'' Afsluiten van exportcontracten vergt echter een lange adem, geeft Verberg aan.

Hij is niet pessimistisch over de effecten van de liberalisering op lange termijn. De directeur voorspelt dat de gasmarkt over vijf tot zeven jaar zal aantrekken. ,,De prijs is de uitkomst van vraag en aanbod. Die kan dus door de marktwerking op lange termijn ook gaan stijgen. Ik verwacht op korte termijn geen verdere prijsdaling, omdat onze huidige gasprijzen gekoppeld zijn aan de olieprijzen.''

Verberg is ervan overtuigd dat Gasunie zich kan handhaven in de concurrentiestrijd met buitenlandse gasaanbieders. ,,We zijn klaar voor de volledige liberalisering, ook al zou die al per 1 januari 2003 van kracht worden.'' De goede naam van zijn bedrijf en vooral de nieuwe flexibele contracten zullen in de toekomst nieuwe klanten trekken, weet hij.

Gasunie kondigde eerder deze maand aan de organisatie te splitsen in een deel dat gas verkoopt en een deel dat transport en andere diensten aanbiedt. Nu rekent het bedrijf zijn middelgrote en kleine verbruikers, die nog geen vrije keuze hebben, nog een totaalprijs.

Eerder dit jaar sloot Gasunie zes contracten voor transport van aardgas, bestemd voor kopers van buitenlands gas. Het betreft hier onder meer het transport van Engels gas, bestemd voor voormalige klanten van Gasunie. Het Engelse aardgas gaat door een Gasunieleidingnet naar afnemers in Nederland. Verberg: ,,We spelen hiermee in op de grote behoefte die onze concurrenten hebben aan transport.''

Een ander voorbeeld: Twee jaar geleden sloot Gasunie een importcontract af met het Britse Conoco. De Engelse producent heeft weinig opslagmogelijkheden en transporteert zijn aardgas daarom in de zomermaanden naar Gasunie. In de wintermaanden, als de vraag in Engeland groot is en Conoco dus hogere prijzen kan bedingen, wordt het aardgas retour geleverd vanuit Nederland.

Gasunie verwacht dit soort dienstverlening, mogelijk door het dichte gasnet in Nederland, in de toekomst nog meer te gelde te kunnen maken. Met het Russische Gazexport sloot Gasunie onlangs een contract waarbij vanaf oktober volgend jaar gedurende twintig jaar lang vier miljard kuub gas aan Gasunie geleverd gaat worden.