`Europa krijgt een kleine avant-garde'

De Franse minister van Europese Zaken, Pierre Moscovici, verwacht dat de EU zich in de toekomst niet meer met één snelheid ontwikkelt.

In de toekomstige Europese Unie van dertig lidstaten zal zich ,,langzaam, stap voor stap, een avant-garde van lidstaten vormen, een hart van Europa''. Dat voorspelt Pierre Moscovici, de Franse minister van Europese Zaken. Maar Moscovici is het niet eens met zijn landgenoot Jacques Delors, voormalig voorzitter van de Europese Commissie, die heeft voorgesteld om binnen het Verdrag van de EU een klein verdrag te maken van een federaal kern-Europa.

,,Wij zijn in Frankrijk geen federalisten'', zegt Moscovici. ,,De landen die de grondleggers van de EU waren, plus waarschijnlijk Spanje, Portugal en Groot-Brittannië, zullen straks tot de avant-garde, tot het hart van Europa behoren. Maar er is geen uitgestippelde weg, het gaat erom Europa pragmatisch te laten functioneren.''

Moscovici beschouwt de maatregelen tegen EU-lid Oostenrijk naar aanleiding van de regeringsdeelname van de extreem-rechtse FPÖ, als een stap vooruit op weg naar een Europese politieke integratie. Maar volgens hem staat dat los van andere ingrijpende veranderingen bij de EU als het aantal lidstaten door uitbreiding in Oost-Europa toeneemt van de huidige vijftien tot dertig. De EU zal volgens hem ,,heterogener'' worden. ,,Er komen landen bij die niet hetzelfde niveau van economische en sociale ontwikkeling hebben als de onze, waar de democratie recenter is en de traditie daarom minder sterk. Maar we moeten het essentiële met elkaar delen, dat is een sterk gemeenschappelijk beleid en waarden die we gezamenlijk hebben.''

Het Oostenrijkse voorbeeld laat volgens Moscovici zien dat de EU niet alleen maar een gemeenschap van belangen is, een economisch geheel met een interne markt. ,,Zij is ook een gemeenschap van waarden. Zodra men de fundamentele waarden aantast, kunnen de zaken niet gewoon doorgaan'', vindt Moscovici.

Een gevolg daarvan is volgens Moscovici dat aan iedereen is duidelijk gemaakt dat de EU geen rechts-extremisme aanvaardt. ,,Dit is een politieke vooruitgang: Europa is tegelijkertijd een grote markt en een politieke ruimte die wordt bepaald door waarden die zijn gebaseerd op een gemeenschappelijke visie op de beschaving. Europa is geen geografisch begrip, geen historisch begrip, maar een politiek begrip.''

Mede door de problemen met Oostenrijk hecht Moscovici er veel waarde aan dat onder Frans voorzitterschap in de tweede helft van dit jaar overeenstemming wordt bereikt over een Europees handvest van grondrechten. In de tekst van het handvest zouden de Europese waarden nog eens bevestigd moeten worden. Onder de EU-lidstaten is veel weerstand tegen het opnemen van zo'n handvest in het Verdrag van de EU.

Onder Frans voorzitterschap moeten de Europese regeringsleiders het in december van dit jaar eens zien te worden over verdragswijzigingen om een met nieuwe lidstaten uitgebreide EU bestuurbaar te houden. Los van het kern-Europa waarvan hij zegt dat het zich vanzelf zal ontwikkelen, wordt volgens Moscovici bij die onderhandelingen van groot belang om overeenstemming te krijgen over de formele mogelijkheid dat kleine groepen lidstaten nauwer gaan samenwerken dan het geheel van de EU. Vorig jaar nog was Frankrijk zeer sceptisch om deze flexibiliteit, zoals dat in Brussels jargon heet, bij de onderhandelingen op te nemen. Maar mede door de overtuigingskracht van de Franse Eurocommissaris Michel Barnier, die bij de Europese Commissie voorstellen voor de onderhandelingen voorbereidt, is de Franse president Jacques Chirac toch voor de flexibiliteit gewonnen.

,,Het is duidelijk dat wij niet alles met z'n dertigen effectief samen kunnen doen. Ik voel het als een noodzaak om zulke zogenaamde versterkte samenwerkingen van groepen lidstaten mogelijk te maken. Ik neem hierover de voorstellen die de Europese Commissie en de Benelux hebben gedaan heel serieus'', zegt hij.

Volgens hem is in de EU van de toekomst ,,souplesse'' nodig. Welke landen op welke manier nauwer gaan samenwerken dan het geheel van de EU is voor hem op dit ogenblik geen vraag. ,,Men kan niet alles reglementeren. Het Europa van dertig lidstaten is er niet voor 2010, 2015. Je moet het leven op zijn beloop laten. Ik doe niet aan politieke science fiction. Ik probeer een kader te vinden om de EU in de toekomst goed te laten functioneren'', zegt hij. Nauwere samenwerking moet volgens hem bij voorkeur geen regel worden, maar ,,toevlucht bieden als het niet mogelijk is om alles samen te doen''.