`Wiegel is een alleenstaande olifant geworden'

Wiegel vertrekt uit de Eerste Kamer. Is het ook een afscheid van de politiek? Fractieleider Dijkstal verwacht ,,zo nu en dan een bommetje''.

Hans Wiegel verlaat de Eerste Kamer. Aan het Binnenhof gonsde het gisteren enkele uren. Waarom ging hij? En waarom juist nu?

VVD'ers en niet-VVD'ers waren gelijkelijk verrast over het moment van zijn vertrek. En niemand in of buiten de VVD die wilde geloven dat de gegeven verklaring - onverenigbaarheid van zijn politieke en maatschappelijke functies - de ware, althans de enige reden was.

Zelf benadrukte Wiegel dat hij had gekozen voor zijn hoofdfunctie. Want ,,je kunt niet alles hebben in het leven'', zei hij op een persconferentie in de Eerste Kamer. Hij zag steeds ,,scherper'' de eventualiteit opdoemen dat hij zou moeten constateren: ,,Ik zit hier niet goed meer.''

Als voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, de branche-organisatie van ziektekostenverzekeraars, heeft Wiegel te maken met de gedachtenvorming over een nieuw ziektekostenstelsel. Het kabinet ontwikkelt ideeën die in een volgende kabinetsformatie vorm moeten krijgen en de ziektekostenverzekeraars proberen daarop maximale invloed uit te oefenen. Gisteren voerden de verzekeraars in eigen kring het eerste overleg over hun positiebepaling.

Als voorzitter van het Centraal Brouwerij Kantoor, het productschap in de drankensector, moet Wiegel de beperking van alcoholreclame aanvechten, terwijl bij de Eerste Kamer inmiddels een voorstel ligt om de beperking wettelijk te regelen. Minister Borst kritiseerde recentelijk in een brief aan de Tweede Kamer de opstelling van Wiegel. Met zijn branche-genoten, Gruijters (gedestilleerd) en Kamminga (wijn), beloofde Wiegel (bier) de minister begin vorig jaar dat de sector de regels vrijwillig zou aanscherpen, maar een jaar later moest zij constateren dat van enige zelfregulering nog altijd geen sprake was.

Wiegel ontkende gisteren dat hij door zijn broodheren was gemaand zijn politieke functie op te geven. Nee, hij had zijn afweging ,,in volledige vrijheid'' geheel zelfstandig genomen.

En ook zijn politieke geestverwanten had hij niet bij zijn besluitvorming betrokken. ,,Ik heb ze de mogelijkheid ontnomen om mij over te halen''. Partijvoorzitter Eenhoorn en partijleider Dijkstal vernamen pas van zijn beslissing toen hij de voorzitter van de Eerste Kamer had ingelicht.

Met Wiegel vertrekt de VVD-senator wiens stemgedrag tegen de invoering van een correctief referendum vorig jaar leidde tot de val van het kabinet. De top van de partij nam hem dit stemgedrag destijds ernstig kwalijk en nog onlangs was de VVD-leiding ongerust dat Wiegel weer voor `gedoe' zou zorgen toen hij in een vraaggesprek in deze krant het opnieuw indienen van het referendumvoorstel als ,,contempt of parliament'' beoordeelde.

Zelf zei Wiegel dat hij bij zijn beslissing de Eerste Kamer te verlaten had laten meewegen dat de deze week nieuw aantredende minister van Binnenlandse Zaken, De Vries, grote reserves heeft over het referendum. Hij herinnerde er aan dat De Vries het referendum ooit een ,,desastreuze tijdbom'' onder het stelsel van representatieve democratie had genoemd. ,,De Vries moet het zonder mijn stem ook kunnen redden'', voegde hij daar nu schertsenderwijs aan toe.

Partijgenoten van Wiegel benadrukten gisteren dat het gezag van Wiegel in de partij sterk tanende is. Hij is voor veel actieve VVD'ers een stem uit het verleden. ,,Het verleden van Wiegel is steeds minder het verleden van zijn omgeving'', zegt een collega-senator. ,,Wiegel is een alleenstaande olifant geworden'', meent een VVD-minister. Als de VVD zich voor een nieuwe kabinetsperiode opnieuw vastlegt op invoering van het referendum zou Wiegel het wel eens moeilijk kunnen krijgen, wordt geoordeeld. En als de partij de volgende kandidatenlijst voor de senaat opstelt, zou Wiegel wel eens kunnen zakken, wordt voorzien. Eén plaats lager in de informele hiërarchie zou zijn autoriteit al sterk aantasten.

Is Wiegel voor de VVD verloren? Zelf hield hij zoals gebruikelijk een terugkeer open. ,,De charme van het leven is dat je nooit weet hoe het loopt.'' Partijvoorzitter Eenhoorn vroeg hem gisteren af en toe een ,,klus'' voor de partij te doen. En partijleider Dijkstal hoopte dat Wiegel bereid zou zijn ,,nog regelmatig een bommetje tot ontploffing te brengen''. Maar een prominente positie, laat staan een premierschap, daaraan dacht niemand die ertoe doet in de VVD.

Zelf stootte Wiegel gisteren zijn neus bij de zittende premier. Toen hij aan het eind van de ochtend zijn aftreden persoonlijk aan de minister-president wilde meedelen, kwam hij niet verder dan diens secretaresse. Kok was druk bezig met regeringszaken. Hij ironiseerde Wiegels telefoontje later als ,,een uiting van bijzondere beleefheid waar Wiegel af en toe bijzondere behoefte aan heeft.