Voetbal de grote verliezer in het sportbedrijf Ajax

Ajax blijft ook zonder coach Jan Wouters een zwalkende club. Hoe moet het verder als straks tal van mensen met een voetbalachtergrond de club uit de Arena hebben verlaten? Met of zonder Johan Cruijff.

In december 1998 roemde Ajax-voorzitter Michael van Praag de nieuwe trainer Jan Wouters als de man, die ,,het proces van wederopstanding zou versnellen''. Gisteren hield Van Praag zijn mond toen het doek viel voor de oud-internationa. Wouters werd door zijn dolende elftal afgelopen week definitief in de steek gelaten, met de `jubileumwedstrijd' tegen FC Twente als dieptepunt. Maar algemeen-directeur Frank Kales concludeerde dat het gedwongen vertrek van Wouters niet de oplossing vormt voor de structurele problemen bij Ajax.

Als vurig pleitbezorger van Wouters trok Hennie Henrichs, het veelal onzichtbare bestuurslid technische zaken bij Ajax, gisteren zijn conclusies door zijn functie neer te leggen. Door zich solidair op te stellen met Wouters legde Henrichs een al maanden sluimerende machtsstrijd binnen Ajax bloot. Tegen de stroom inroeiend, hield Henrichs de oud-speler lang de hand boven het hoofd totdat hij binnen het bestuur en de Raad van Commissarissen een geïsoleerde positie innam. Wouters was niet langer te handhaven.

Samen met de al opgestapte directeur spelersbeleid Danny Blind mocht Wouters dit seizoen voor 80 miljoen gulden investeren in een nieuw elftal. Het aankoopbeleid bleek allerminst succesvol. Onder Wouters kwijnde de voor 19 miljoen gulden aangetrokken topscorer Machlas zienderogen weg. In feite deed Wouters ook aan kapitaalvernietiging, want door telkens van systeem te veranderen en – mede gedwongen door blessures – voortdurend te schuiven met zijn spelers beroofde hij Ajax van zijn identiteit. Het aanblijven van Wouters werd een te groot bedrijfsrisico. Het was een veeg teken dat het aandeel Ajax op de beurs omhoog schoot nadat het ontslag bekend werd gemaakt.

Wie uiteindelijk het besluit heeft genomen, bleef onduidelijk. Dat heeft veel te maken met de ondoorzichtige besluitvorming bij Ajax. Een speciale commissie gaat zich nu buigen over de structuur bij Ajax en John de Mol, lid van de Raad van Commissarissen, heeft daarin een prominente positie gekregen. Dat De Mol onlangs miljarden guldens heeft verdiend aan de verkoop van Endemol kan een rol hebben gespeeld. Van dat geld zou De Mol moeiteloos een nieuw stadion kunnen laten bouwen, want de Arena is in alle opzichten een graftombe voor Ajax.

Het voetbal is de grote verliezer geworden in het `sportbedrijf' Ajax. De opvolger van Wouters wacht de ondankbare taak een nieuwe instituut vorm te geven. Met Blind, Wouters, Henrichs, Westerhof en Haarms zijn straks vijf mensen met een voetbalachtergrond bij Ajax vertrokken. Het bestuur kan onmogelijk in die lacune voorzien door alleen op de adviezen van Johan Cruijff te vertrouwen. Hoewel Cruijff geen enkele, officiële functie meer ambieert in het betaalde voetbal wordt hij door vele Ajacieden wederom naar voren geschoven als De Verlosser die hij eens is geweest.

De `Cruijffianen' en de aanhangers van Van Gaal staan bij Ajax lijnrecht tegenover elkaar, ook op bestuurlijk niveau. Van die interne machtsstrijd zal afhangen of Adriaanse volgend seizoen zijn rentree maakt bij de club, die hij onder Van Gaal vijf jaar als directeur opleidingen heeft gediend. Cruijff heeft Adriaanse meerdere keren in felle bewoordingen verantwoordelijk gesteld voor de gebrekkige doorstroming van talenten uit de Ajax-jeugd. Maar Adriaanse is dan ook een adept van Van Gaal en dan ben je in de ogen van Cruijff op voorhand verdacht.

Geen wonder dat AZ-trainer Gerard van der Lem, de vroegere assistent van Van Gaal bij Ajax, bedankte, toen hij werd gepolst over een mogelijke terugkeer naar de Arena. Mocht de Cruijff-clan bij Ajax zijn zin krijgen, dan ligt het voor de hand dat het bestuur een Cruijff-gezinde trainer als Wim Jansen aanstelt. Maar zowel het bestuur als de directie van Ajax moet zich afvragen of het de maestro nog wel blindelings wil volgen. Cruijff volgt de aftakeling van zijn club vanaf een veilige plaats door in het weekblad Voetbal International en bij de NOS regelmatig onnavolgbare one-liners af te steken.

Het zou Cruijff sieren als hij zijn kritiek op de door hem gesignaleerde teloorgang van het voetbal in Nederland ook eens onderbouwt door zelf de trainersstaf weer ter hand te nemen. Namens de internationals liet Clarence Seedorf al weten meer betrokkenheid van Cruijff te verwachten dan stekelige oordelen vanuit de luwte. Natuurlijk is Adriaanse met zijn ervaring en zijn kennis van de club de ideale opvolger van Wouters, mits Ajax hem in de gelegenheid stelt een nieuwe structuur op te bouwen, waarin het voetbal domineert. Maar dan moeten bewindvoerders als Kales en Van Praag ook bereid zijn om de geest van Cruijff te verjagen. Dat zou wel eens een te groot offer kunnen zijn.