Stortvloed van woorden over water

Doorbraken zijn uitgebleven op het Tweede Wereld Water Forum. Over de rol van het bedrijfsleven bestaat grote onenigheid.

In het Haagse Congresgebouw, waar vandaag het Tweede Wereld Water Forum wordt afgesloten, hebben de ruim vierduizend deelnemers de afgelopen dagen zo'n 750.000 liter water via wc-potten in het riool gestort. Met een Australische spoelbak, die niet meer dan vier liter water gebruikt, had zeker 350.000 liter water bespaard kunnen worden, of wel 40 procent minder. Door efficiënter gebruik zou de verwachte groei in de vraag naar drinkwater de komende 25 jaar gemakkelijk kunnen worden opgevangen.

Zo wemelde het van frisse visies op uiteenlopende waterkwesties. De organisatoren hoopten die creativiteit te kunnen omzetten in concrete stappen om de watersituatie wereldwijd te verbeteren, maar het bleef vooral bij mooie woorden.

De neteligste kwestie was niet zozeer het efficiënte gebruik, maar efficiënt beheer. Iedereen ziet de noodzaak ervan in. Maar over de vraag hoe dat gestalte moet krijgen, bestaat grote onenigheid. Is water een economisch goed? En zo ja, wat is het waard?

Voorstanders van de economische benadering menen dat de prikkel tot zuinigheid groter wordt als er voor water betaald moet worden. Veel water, vooral in ontwikkelingslanden, gaat verloren doordat het gratis of met forse subsidie door logge staatsbedrijven met onvoldoende financiële middelen wordt gedistribueerd. Tegenstanders zijn bang dat de armsten van water verstoken blijven als ze er normaal voor moeten betalen. Anderen wijzen er op dat armen die niet op het waterleidingnet zijn aangesloten, nu vaak hun water heel duur moeten kopen bij tussenhandelaren.

In het verlengde van de prijs van water – en nog meer omstreden – is de vraag of het waterbeheer niet moet worden overgelaten aan particuliere bedrijven. Ook kroonprins Willem-Alexander, voorzitter van het forum, verhulde gisteren niet dat hierover geen overeenstemming bestaat. Maar het idee om de poorten wijd open te zetten voor het bedrijfsleven vervulde veel niet-gouvernementele organisaties met afschuw. ,,Wij beschouwen toegang tot water als een mensenrecht'', aldus de Brit David Hall van de universiteit van Greenwich, wiens onderzoek vooral wordt gefinancierd door Europese vakbonden. ,,Als je het water als een economisch goed door bedrijven laat beheren, zal dat vaak betekenen dat armen in ontwikkelingslanden geen water kunnen krijgen.''

De leider van de Amerikaanse delegatie, Frank Loy, ziet niets in het vastleggen van een mensenrecht op water. ,,Zoiets zeggen, is geen grote stap vooruit'', aldus Loy. ,,Je moet het ook kunnen waarmaken.'' Hij heeft weinig begrip voor het verzet tegen het bedrijfsleven. ,,Waarom zou je jezelf afsluiten van zulke belangrijke hulpbronnen als die van de particuliere sector?'' Hij weet zich gesteund door veel ministers, de Wereldbank en het bedrijfsleven. Ook minister Herfkens (Ontwikkelingssamenwerking) voerde het argument van de draagkracht van de bedrijven aan. ,,Er is op termijn wereldwijd 180 miljard gulden per jaar nodig in de watersector'', aldus de minister gisteravond. ,,Het is een illusie te denken dat zo'n bedrag alleen uit de publieke sector zou kunnen komen.''

Gérard Payen, topman van Lyonnaise des Eaux, een snel groeiende Franse water-multinational, noemt het wantrouwen jegens bedrijven misplaatst. Hij vindt het contract van zijn bedrijf met de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires een mooi voorbeeld van publiek-private samenwerking, die het mogelijk heeft gemaakt ook in arme wijken waterleidingen aan te leggen.

David Hall van de universiteit van Greenwich heeft geen goed woord over voor Payens wervende betoog. Volgens Hall gaan de prijzen door de bemoeienis van `watermulti's' vaak juist omhoog. Het leeuwendeel van de investeringen in Buenos Aires is bovendien niet door Lyonnaise des Eaux betaald, maar door internationale donororganisaties als de Wereldbank. Daar komt bij dat de bedrijven zich volgens hem bedienen van corrupte praktijken om contracten in de wacht te slepen. ,,De invoering van de privatisering brengt door de omvang van de contracten een geheel nieuwe dimensie in de corruptie in veel ontwikkelingslanden'', aldus Hall. Payen bestrijdt dat. ,,Er zijn altijd incidenten, maar corruptie komt zeker niet meer voor in de watersector dan elders'', zegt hij. ,,We hebben een gedragscode waaraan we ons houden.''

Het zijn dit soort meningsverschillen die een gericht waterbeleid in de weg staan. Bij het terugdringen van chloorfluorkoolwaterstoffen, en, in mindere mate, ook bij de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, hebben landen inmiddels doelstellingen geformuleerd en afspraken gemaakt, ook al worden die niet altijd waargemaakt. Maar met het water is het nog lang niet zo ver. Het concept van de slottekst ging al niet veel verder dan algemene aanbevelingen, maar de ministers hebben nog de hele ochtend gesteggeld over de vraag of sommige passages niet een beetje zouden moeten worden afgezwakt.