Poetins campagne staatsgeheim

Vladimir Poetin voert nauwelijks campagne voor de verkiezingen van zondag, want hij gaat sowieso winnen. En als hij campagne voert, wordt de pers op afstand gehouden. ,,Wel eens van veiligheidsmaatregelen gehoord?''

,,Is iedereen er?'' Irina van de presidentiële campagnestaf is geen reisleidster, ze is aangesteld als blindengeleidehond. ,,CNN? De Duitse RTL? Reuters? NTV?'' Met een knikje van haar onderkin zet ze de journalistenbus in beweging.

Het eerste vliegtuig – van een formatie van drie – is zojuist in de Wolga-stad Kazan geland. Het gerucht wil dat Vladimir Poetin, de enige kanshebber bij de presidentsverkiezingen van zondag, op zijn werveltournee in deze vestingstad der Tataren, verre nazaten van de Mongoolse veroveraar Djengis Khan, een tussenstop zal maken.

Zeker is dat allerminst. Zelfs de Russische journalisten hebben geen snipper voorkennis; ze laten zich net zo lijdzaam afvoeren als de rest. ,,Misschien komt hij wel helemaal niet'', zegt Irina in haar groene verenjas. ,,Zijn vluchtschema is geheim.'' Het kan zijn dat hij 'savonds een folkloristisch concert komt bijwonen, maar hoe laat, dat blijft ongewis.

Vanwaar die geheimzinnigheid? ,,Wat denk je zelf?'' kaatst Irina terug, de rook van haar mentholsigaret uitblazend. ,,Wel eens gehoord van veiligheidsmaatregelen?''

Dat woord was al vaker gevallen, deze week. Zondag dook de bedrijvige Kremlin-leider onverwachts op in een badplaats aan de Zwarte Zee. Om veiligheidsredenen werd zijn volgende bestemming, het platgebombardeerde Grozny, niet onthuld. De 47-jarige Poetin vloog erheen als co-piloot in een Soechoj-27 straaljager, eentje die dagelijks wordt ingezet bij het uitroeien van de Tsjetsjeense bendes. ,,Een goede, gehoorzame kist'', zei Poetin bij het afzetten van zijn vliegeniersmasker.

Uit voorzorg was hij geëscorteerd door andere gevechtsvliegtuigen, wat geen overdreven poeha lijkt voor iemand met de prijs van 2,5 miljoen dollar op zijn hoofd. Volgens een Tsjetsjeense website is dat de beloning die de moordenaar van Poetin op een Londense bankrekening wacht. Wil de kroonprins van Boris Jeltsin zondag door het volk tot president worden `gekroond', dan hoeft hij alleen maar tot die tijd te overleven. De FSB, opvolger van de KGB, waarschuwt voor het gevaar van een aanslag. Alleen een bom of een kogel kan het overwinningsscenario van Poetin nog doorkruisen.

Vandaar dus de waakzaamheid van gids Irina, die het persvolk via de brug over de Wolga afvoert naar haar hoofdkwartier in Hotel Safari. Vandaar ook het overheersende politieblauw tussen de oude koopmanshuizen. Onder het toeziend oog van `stillen' staan mannen en vrouwen in oranje hesjes de ijskorsten van de straat te bikken. ,,Van mij mag Poetin elke week komen'', zegt de eerste de beste taxichauffeur. ,,Dan worden de wegen tenminste schoongehouden.'' Bij het concertgebouw tegenover het Lenin-beeld verzamelt zich al rond het middaguur een haag agenten.

Tatarstan, de Russische deelrepubliek met de grootste concentratie moslims, is voor Poetin het hol van de leeuw. Zijn boodschap dat hij een einde wil maken aan hun onder Jeltsin bedongen autonomie is hem vooruitgesneld. De vrijheid van de Tataren, die zich uit in tweetalige straatnaambordjes, eigen onderwijs en allerlei staatsattributen, riekt hem te veel naar separatisme. Tatarstan moet weer ondergeschikt worden aan het centrale gezag in Moskou.

De gepensioneerde mannen die het Tataars Maatschappelijk Centrum runnen zijn gekrenkt. Hun `Comité Soevereiniteit' roept op tot een boycot van de presidentsverkiezingen. ,,Rusland is een aparte staat'', verduidelijkt bestuurslid Joenoes Kamaloetdinov, een oud-officier van het Rode Leger. ,,Het houden van Russische verkiezingen op ons grondgebied is dus een schending van onze grondwet.'' Om Poetin (,,die wij graag zouden uitleveren aan het oorlogstribunaal wegens zijn misdaden in Tsjetsjenië'') te verwelkomen, wilden Joenoes en een handvol medestanders hem met anti-Poetin-plakkaten bij de concertzaal opwachten.

Kamaloetdinov: ,,Dinsdagmiddag hadden we daartoe besloten en 's avonds al werden we thuis gebeld door veiligheidsagenten: waag het niet de straat op te gaan.'' Onbekenden zeiden dat Tatarstan geen schandaal wenste uit te lokken. Zeker niet onder het oog van de internationale tv-camera's. Had niet president Sjajmijev van Tatarstan openlijk zijn steun betuigd aan Poetin? En zou hij niet weten wat het beste was voor de deelrepubliek?

Het betogersclubje is voor de druk gezwicht, en zit nu verslagen rond de kachel het nieuws te volgen. De televisie toont meisjes met sandwichborden – ,,Wij stemmen Poetin'' – aan de voet van het Lenin-beeld. Het verkeer op de Karl Marx-straat is inmiddels stilgelegd, het lijkt erop dat Poetin werkelijk in aantocht is. In ieder geval krijgt het mediaploegje in Hotel Safari een kwartier om alle apparatuur in de lobby uit te stallen. Veiligheidsagenten inspecteren de boel, want het zou niet de eerste keer zijn dat een telelens tot schiettuig is omgebouwd. Wanneer staflid Irina van de Poetin-campagne opnieuw het rijtje genodigden doorneemt, blijkt de schrijvende pers niet welkom te zijn. Die mag buiten op het plein blijven kleumen.

Het is al avond wanneer het kordon agenten zich plotseling verdicht en de toekomstige president van Rusland, omringd door een kluitje lijfwachten, het concertgebouw binnentreedt. ,,Wat een klein mannetje!'', roept een Britse correspondent, die een glimp van hem heeft opgevangen. Voor zijn analyse rest hem niets dan huis-tuin-en-keukenpsychologie: ,,Nu begrijp ik waar zijn geldingsdrang en zijn autoritaire trekjes vandaan komen: hij lijdt aan het Napoleon-syndroom.''