Hof VS doorkruist tabaksbeleid

Teenagers en kinderen mogen sigaretten en pruimtabak blijven kopen in de Verenigde Staten. De tabaksindustrie kan adverteren in de buurt van scholen en speeltuinen en gratis proefpaketten sigaretten uitdelen.

Dat zijn de gevolgen van een controversiële uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof van gisteren. Met de kleinst mogelijke meerderheid van 5 tegen 4 rechters bepaalde het hof dat de regering geen recht heeft de tabaksverkoop te reguleren. Het betreffende regeringsorgaan, de Food and Drugs Administration (FDA), heeft geen jurisdictie over tabak.

Met de uitspraak, die een hard gelag is voor de regering Clinton, wordt de voorgenomen federale tabakspolitiek ongedaan gemaakt. Die bepaalt dat kinderen jonger dan 18 geen tabak mogen kopen of krijgen en tot 27 jaar een identiteitsbewijs moeten tonen bij de aanschaf van tabaksproducten. Sigaretten-automaten zouden alleen op plaatsen mogen staan waar volwassenen komen, zoals bars. Tabaksreclame in de buurt van scholen en speeltuinen zou verboden worden.

De uitspraak van het Hooggerechtshof van gisteren viel op door de ongewoon harde taal in zowel de meerderheidsopinie van vijf conservatieve rechters als de minderheidsopinie van hun vier liberale collega`s. De meerderheidsopinie, opgesteld door rechter Sandra Day O'Connor, erkent dat tabak een enorm gezondheidsrisico vormt - jaarlijks sterven 400.000 Amerikanen aan aandoeningen die samenhangen met roken. De FDA heeft volgens zijn statuut uit 1939 evenwel geen jurisdictie, omdat het zijn taak is voedsel en medicijnen zodanig te reguleren dat ze ,,veilig en effectief'' zijn. Tabak is inherent onveilig, aldus de rechters, en bevindt zich derhalve in een juridische schemerzone. De FDA moet daarom óf tabak verbieden als illegale drug, of de regulering aan het Congres overlaten.

De liberale rechters menen in hun minderheidsopinie dat het statuut van de FDA te rigide wordt gedefinieerd. ,,Het kerndoel (van de FDA) is de algemene bescherming van de volksgezondheid.''

De Republikeinse meerderheid in het Congres, die sterk onder invloed staat van de tabaksindustrie, heeft nieuwe tabakswetgeving de afgelopen jaren weten te voorkomen. De Democraten in het Congres hebben meteen na de uitspraak van het Hooggerechtshof nieuwe voorstellen ingediend om de jurisdictie van de FDA uit te breiden. De Republikeinse senator John McCain diende in 1998 al zonder succes een soortgelijk wetsvoorstel in. De Republikeinse meerderheidsleider in de Senaat, Trent Lott, zegt het voorstel van de Democraten niet te zullen steunen. De gedoodverfde presidentskandidaten Al Gore en George W. Bush bepaalden gisteren hun standpunt. Gore zei dat de FDA tabak moest reguleren, Bush opteerde voor het Congres, en voegde daaraan toe voorstander te zijn van leeftijdsgrenzen voor tabak.

Tot 1996 stelde de FDA zelf ook geen jurisdictie te hebben over tabak. Die gedragslijn veranderde op het moment dat de FDA vaststelde dat nicotine ,,bedoeld is de structuur of de functies van het lichaam te beïnvloeden'' en daarom een medicijnen is. Uit maatschappelijke overwegingen wilde de FDA evenwel niet de conclusie trekken dat tabak verboden moest worden of alleen op doktersrecept verkrijgbaar moest zijn. Die politiek werd door een rechtbank juist bevonden, maar door een hof van beroep en nu door het Hooggerechtshof verworpen. (Reuters, AP)