Oppositie maakt einde aan dynastie in Senegal

Oppositieleider Abdoulaye Wade heeft in Senegal voor een politieke aardverschuiving gezorgd door het winnen van de presidentsverkiezingen.

De roep om verandering heeft gewonnen in Senegal. Vier keer eerder daagde Abdoulaye Wade bij verkiezingen tevergeefs de heersende macht uit met de leuze `sopi', verandering in de Woloftaal. De vijfde keer bleek de slogan onweerstaanbaar en Wade zag zijn levenslange inspanningen als oppositieleider beloond. Hij slaagde erin om de Socialistische Partij (SP) die het land sinds de onafhankelijkheid in 1960 geregeerd heeft op democratische wijze te verslaan. Een bijzondere gebeurtenis in Afrika.

In 1978 nam Wade voor het eerst plaats in de ring, destijds tegen president Léopold Senghor. Vervolgens verloor hij in 1983, 1988 en 1993 van Senghors opvolger Abdou Diouf. De verkiezingen van afgelopen weekeinde waren zijn laatste poging, want Wade is inmiddels 73 jaar. Hij was twee keer kortstondig minister in een regering van Diouf, maar in 1992 weigerde hij vice-president te worden. In 1988 bracht hij een jaar in de cel door na te zijn veroordeeld wegens rellen die volgden op zijn verkiezingsnederlaag.

De charismatische Wade is een straatvechter en razend populair bij vooral jongeren in de steden. Diouf is integer en een afstandelijke intellectueel, Wade een populist. De kaalgeschoren Wade belichaamt voor de jeugd hoop op een toekomst zonder werkloosheid en sociale armoede. Want hoewel onder Diouf de laatste jaren een indrukwekkende economische groei van rond de vijf procent werd gehaald, profiteerde de onderkant van de samenleving nauwelijks van die vooruitgang.

Wade is een liberale econoom die belooft de nadruk te leggen op armoedevermindering en bestrijding van corruptie. Hij hoopt extra inkomsten binnen te halen door versnelling van de privatisering van staatsbedrijven. Wade kreeg alle anti-Diouf- en anti-PS-stemmers achter zich. ,,Ik ben een kandidaat voor de armen, de boeren, de jeugd, vrouwen en directeuren, voor iedereen die een verandering wil van president'', verkondigde hij tijdens de campagnes. Zijn Democratische partij (PDS) die hij in 1974 oprichtte is bovenal een antibeweging, een verzamelplaats voor iedereen die kwaad is op het door de PS gedomineerde systeem. Hij bracht alle kleine linkse partijen samen, partijtjes die veelal nog het marxistische predikaat dragen. In Senegal hebben termen als links en rechts nog betekenis.

Wade doceerde tien jaar rechten aan de universiteit van de hoofdstad Dakar. ,,Leiders in Senegal komen uit de studentenbeweging, de vakbond of uit de PS'', zegt in Dakar professor Semou Pathe Gueye. ,,Wade heeft de leiders van vooral de studentengemeenschap achter zich weten te krijgen.'' Wade is zelf geen exponent van links. ,,Er komt direct een botsing met links na zijn zege'', voorspelt Semou Pathe Gueye, die campagne voerde voor Wade. ,,Toen de linkse partijen met Wade rond de tafel gingen zitten om te praten over een politiek programma, om te discussiëren over de vóór- en nadelen van privatisering, zette hij het overleg onmiddellijk stop. Wade wilde zich niet vastleggen op een uitgesproken programma.''

Over Wades capaciteiten om na veertig jaar van socialistische overheersing een nieuw en dynamisch bestuur op te zetten, bestaan twijfels. De socialisten hebben zich in alle geledingen van de macht genesteld. In de overheid, de staatsbedrijven, het leger – overal zitten PS-getrouwen. Alleen de socialisten hebben de benodigde ervaring in regeren. Een grote schoonmaak is nodig om het apparaat te zuiveren van de arrogantie van de PS-macht. Binnen zijn eigen partij ontbreekt het aan expertise en vermoedelijk zal Wade terugvallen op ex-PS-leden, zoals de ervaren Moustapha Niasse die hij het premierschap heeft beloofd.

Voor de PS is nog niet alles verloren. In het parlement bezet de PS 93 van de 140 zetels, Wades PDS slechts 23. Senegal gaat dus, met Frankrijk als voorbeeld, een periode van cohabitatie tegemoet. Wade heeft een overgangsregering van één jaar beloofd om ingrijpende grondwetswijzigingen door te voeren. Volgens de constitutie heeft de president extreem veel macht, ten koste van het parlement. Wade wil daarin verandering brengen en er meer een parlementaire democratie van maken.