Noodkreet van energiebedrijven

De Tweede Kamer dreigt een verbod op de privatisering van de energienetten door te voeren. De energiebedrijven vrezen daardoor een speelbal voor internationale concurrenten te worden.

Het zag er zo goed uit. Binnen drie jaar zouden alle afnemers van gas en elektriciteit vrij zijn hun leveranciers te kiezen. De mogelijkheden leken onbeperkt. Aanbieders zouden met elkaar gaan concurreren om de beste service, om de laagste tarieven. Klanten zouden het voor het kiezen krijgen: goedkope weekendtarieven, pre-paid-elektriciteit, gas bij de supermarkt.

Maar er dreigt een spaak in de wielen van de liberalisering te worden gestoken, in de vorm van een voorstel tot wijziging van de Gaswet. Volgende week behandelt de Tweede Kamer deze wet die, na de elektricteitsmarkt, de gasmarkt moet vrijmaken. PvdA'ster T. Witteveen heeft een voorstel ingediend dat energiebedrijven verbiedt hun netwerken te verkopen. De netwerken, de gas- en elektriciteitsleidingen, dienen in handen van de overheid te blijven, vindt de PvdA, anders ontstaat een monopolie in private handen. En pas als de huidige leveringsbedrijven eenderde van hun klanten hebben verloren, mogen ze gaan privatiseren.

Voorzitter J. Linthorst van EnergieNed, de belangenvereniging van energiebedrijven, is somber gestemd. ,,Nadat de productiebedrijven van de distributiebedrijven gescheiden zijn, gaat het uitkleden verder'', zegt hij. ,,De facto leidt dat tot een zeer slechte positie van de leveranciers van energie'', meent Linthorst. ,,Noem het een noodkreet, maar als dit doorgaat, werken wij niet meer actief mee aan een liberalisering.''

EnergieNed voelt er niet veel voor zelf nog actief mee te werken aan het vrijmaken van de markt. In plaats daarvan zullen energiebedrijven er alles aan doen om klanten aan zich te blijven binden. Partijen hebben er dan ook geen enkel belang bij om keuzevrijheid te realiseren. Linthorst: ,,Van enige innovatie of productvernieuwing zal geen sprake meer zijn.''

Enkele maanden terug verkocht de gemeente Haarlemmermeer haar energiebedrijf aan het Duitse VWE. Het was de primeur in Nederland, tot groot ongenoegen van minister Jorritsma en de Kamer. Zij meldde dan ook dat de verkoop nog teruggedraaid zou kunnen worden als de nog in voorbereiding zijnde Gaswet daartoe aanleiding zou geven. Door de verkoop van Haarlemmermeer werd echter wel duidelijk dat buitenlandse bedrijven belangstelling hebben voor Nederlandse distributiebedrijven.

,,Stervensbegeleiding, meer is het niet'', zegt Linthorst verbitterd. ,,Eerst confisceert de staat je bezit, je netwerken. Je kunt het anders noemen, maar feitelijk is het een nationalisatie van het netwerk. En vervolgens zeggen ze: raak nu eerst maar eens eenderde van je klanten kwijt. Pas als dat is gebeurd mag je privatiseren. En dan moet je al ernstig verzwakt zien te overleven. Da's vechten tegen de bierkaai.''

Linthorst vreest dat het wijzigingsvoorstel van de PvdA een ,,piketpaaltje'' zal zijn. ,,Als we nu bij het gas afspreken dat je niet mag privatiseren, dan gaat dat onherroepelijk ook gelden voor de elektriciteit. Dan mag er niets meer worden verkocht. En dat terwijl het rijk nooit negatief tegenover een privatisering van de netten heeft gestaan. Als het aan Jorritsma had gelegen was ook in de elektriciteit het landelijke hoogspanningsnet in private handen overgegaan.''

,,We vinden een privatiseringsverbod voor de gasnetten onacceptabel. Het moet voor Nederlandse bedrijven toch mogelijk zijn kapitaal aan te trekken om in een vrije internationale markt te kunnen concurreren. Schaalgrootte is nu eenmaal belangrijk in de toekomstige energiemarkt. Met het huidige voorstel kan er van enige uitbreiding van de energiebedrijven geen sprake meer zijn. Daar komt nog bij dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit al duidelijke grenzen stelt aan het toegestane nationale marktaandeel'', aldus Linthorst.

Linthorst: ,,Als uitsluitend de leveringsbedrijven zich privaat mogen ontwikkelen, hebben ze van meet af aan een zwakke financiële positie. De waarde van die bedrijven zit nu eenmaal grotendeels in de netten. We worden een makkelijke prooi voor overnames.''

Onnodig, meent Linthorst. ,,In de wet is vastgelegd dat er een toezichthouder komt die eventuele monopolieposities tegengaat. Net zoals dat met de telecom is gebeurd. Maar de Kamer lijkt nu af te stevenen op een krankzinnige dubbel-slot-oplossing. Er komt een toezichthouder voor de energiebranche, maar daarnaast blijft het verboden de netwerken te verkopen. Waar heb je die toezichthouder dan nog voor'', zo vraagt hij zich af.

Naast dubbelop bestempelt Linthorst het verbod op privatiseren van de netwerken ook als contraproductief. ,,Nederland is ook het enige land dat zo te werk gaat. We zijn echt de malle Eppie van Europa als dit doorgaat'', aldus Linthorst.