Nazi-arts in Wenen (even) voor rechter

In Wenen is vandaag een proces begonnen tegen de nazi-arts Heinrich Gross (84). Hij wordt beschuldigd van moord op ten minste negen geestelijk gehandicapte kinderen. Het proces werd direct na het begin voor onbepaalde tijd verdaagd wegens Gross' slechte gezondheid.

Gross werkte in de beruchte inrichting Am Spiegelgrund buiten Wenen waar de nazi's het ,,Duitse ras verbeterden'' door geestelijk gehandicapten, kinderen met andere handicaps of kinderen uit zogenaamd asociale gezinnen te vermoorden. De ouders werden door misleiding of dreiging gedwongen hun kinderen af te staan en kregen in de regel een paar maanden later bericht dat hun kind was overleden. De meest voorkomende doodsoorzaak was `longontsteking'. Overlevenden berichtten dat de kinderen ook bij slecht weer op het balkon moesten slapen. Ook zagen ze regelmatig karren met kinderlijken. ,,De verpleegsters dreigden vaak. `Als je niet gehoorzaamt zal dit ook met jou gebeuren', zeiden ze tegen ons als we in militaire formatie langs zo'n kar marcheerden'', aldus Johann Gross, die de Spiegelgrund overleefde. Hij had als tienjarig lid van de Hitlerjugend de doos waarmee hij geld moest inzamelen opengebroken en een stuk worst gekocht. Daarna werd hij bij zijn vader weggehaald en aan nazi-pedagogen overgedragen. Johann vluchtte herhaaldelijk maar werd steeds gepakt. Bij terugkomst wachtte dokter Gross met zijn gevreesde zwavelspuiten op hem. Johann Gross beschreef zijn leven in de diverse nazi-opvoedingsgestichten in het boek Am Spiegelgrund.

Heinrich Gross was een fanatieke nazi die vanaf 1940 als euthanasiearts werkte. In 1945 kwam hij in Russische gevangenschap terecht. Zijn chef werd nog ter dood veroordeeld, maar toen Gross in 1948 terugkwam was in Oostenrijk de denazificatie afgelopen en kreeg hij slechts twee jaar cel wegens dood door schuld. De rechter vond dat geestelijk gehandicapten ,,niet vermoord kunnen worden omdat ze niet begrijpen wat met hen gebeurt''. De Hoge Raad vernietigde het oordeel ten slotte wegens juridische slordigheden.

Gross werd lid van de sociaal-democratische partij en begon aan een schitterende carrière als psychiater. Hij werkte weer in de Spiegelgrund en bestudeerde de hersenpreparaten van de door hem gedode kinderen. De ,,uitstekende wetenschapper'' kreeg vele prijzen en in 1968 zelfs een eigen instituut. In de jaren zeventig rezen vragen over het door Gross gebruikte materiaal. Gross klaagde de betrokkene aan wegens smaad, maar de rechter stelde in 1981 vast dat de arts verantwoordelijk was voor ,,de dood van een onbekend aantal kinderen''. Gevolgen had dit oordeel niet. Tot 1997 werkte Gross als deskundige voor justitie. Toen dook in het Stasi-archief in Berlijn materiaal op waarmee bewezen kon worden dat Gross had gelogen over zijn werk op de Spiegelgrund. De buitenlandse belangstelling voor Gross dwong justitie – die de zaak weer wilde seponeren – alsnog een aanklacht in te dienen.

ACHTERGRONDwww.nrc.nl/ Doc