Metro Teheran op rails

Onlangs werd in de Iraanse hoofdstad Teheran zowaar de eerste lijn van de metro geopend. Wat een trage bevalling is want het eerste contract werd al een kwart eeuw geleden onder wijlen de sjah getekend.

Nog onder het bewind van de sjah, in 1975, werd het eerste contract getekend voor de metro van de Iraanse hoofdstad Teheran en begonnen de werkzaamheden aan twee lijnen, oost-west en noord-zuid. Maar de Islamitische Revolutie kwam in 1979 tussenbeide. En al werd het werk in 1986 hervat, de uit 1998 stammende reisgids Iran van Lonely Planet meldt nog weinig tekenen te zien dat de ondergrondse binnen de komende tien jaar zou zijn voltooid. Maar eind vorige maand heeft president Khatami, in gezelschap van horden schoolkinderen, óók tot verrassing van veel Iraniërs de eerste lijn – oost-west – geopend.

De treinen rijden voorlopig nog maar van elf uur 's ochtends tot twee uur 's middags met passagiers, om het half uur: drie kwartier voor de eerste rit staan de reizigers op het perron al reikhalzend naar hun trein uit te kijken. Buiten die tijden oefenen de bestuurders, onder begeleiding van Chinese technici van het Chinese bedrijf dat de treinen heeft geleverd, en wordt in het algemeen het systeem getest. Met ingang van september zal de metro van zes uur 's ochtends tot tien uur 's avonds rijden, om het kwartier. Uiteindelijk zullen de treinen in de spitsuren elke vier minuten arrriveren.

,,De metro is van ons allemaal. Houd haar schoon'', luidde punt één van een advertentie van een halve pagina in de kranten gericht tot de reizigers op 21 februari, de dag van de opening. ,,Houd uw kinderen in de gaten'' (punt 4). ,,Doet uw afval in de prullenbakken. Daar Zijn Ze Voor'' (punt 9).

Imam Khomeiny-plein, het voorlopige eindpunt van de oost-westlijn, glimt van nieuwigheid, en er is inderdaad nog geen stofje te zien. Het is zó nieuw dat er zelfs nog geen plattegronden van de metroroute te vinden zijn, evenmin trouwens als in de treinen zelf. De aannemer, die niet op tijd is betaald, heeft zo zijn gram gehaald. De reizigers moeten het voorlopig zonder doen.

De financiering was en is een van de voornaamste struikelblokken op weg naar een volwaardig metronet. Teheran, met nu naar schatting 18 miljoen inwoners, heeft zo'n metronet wanhopig nodig. Alleen 's nachts zitten de grotere wegen van de hoofdstad niet verstopt met toeterende Peykans, de Iraanse bewerking van de oude Hillman. Overdag raken nu ook de kleine straten vol met chauffeurs die de files proberen te ontlopen.

Maar voor de metro is geen geld uitgetrokken in het regeringsbudget. Iran kent voor de parlementsverkiezingen een soort districtenstelsel en parlementariërs van buiten de hoofdstad zagen nooit de noodzaak de benodigde gelden voor Teheran uit te trekken. De toenmalige parlementsvoorzitter, Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, de drijvende kracht achter hervatting van het werk aan de metro, zorgde er voor dat een ,,civiel partnerschap'' van staatsbanken de bouw financierde. Een metersgroot in brons gegoten reliëf in het station Imam Khomeiny-plein vereeuwigt, bij wijze van dank, Rafsanjani en zijn zoon Mohsen Hashemi, die directeur van de Teheraanse metro is.

De totale kosten per kilometer van de eerste geopende lijn bedragen 2 miljard toman, dat wil zeggen 2,5 miljoen dollar tegen de officiële omwisselingskoers. Daarmee is de Teheraanse metro, aldus dr Mohammad Montazeri, adjunct-directeur operaties, een van de goedkoopste ter wereld. Redenen: de lage arbeidskosten en de lage energieprijzen.

De Iraniër hoeft voor een metrokaartje voorlopig niets meer te betalen dan voor de krakkemikkige bus waarin hij tot nog toe reist, namelijk 300 rial (tegen de toeristenkoers nog geen dubbeltje). Dat zou volgens Montazeri eigenlijk vier- tot vijfmaal zoveel moeten zijn om de operationele kosten te dekken, en volgend jaar zal de prijs wel iets omhoog gaan. Maar eerst moet de reiziger de metro worden ingelokt.

De oost-westlijn, op dit moment 9,5 kilometer met 8 stations (het negende, vlakbij het parlementsgebouw, is om veiligheidsredenen gesloten), sluit aan bij de eveneens nieuwe spoorlijn van de voorstad Karaj naar Teheran. De maximale capaciteit is ruim 600.000 passagiers per dag. Als er genoeg geld ter beschikking komt, wordt er volgend jaar ook 14 kilometer noord-zuidlijn geopend, met 17 stations.