Heerlijke flirt met dood en bloed

Griezelen is niet het eerste waarvoor we naar de schouwburg gaan; die sensatie is, aanvankelijk, voorbehouden aan de Gotic novel, het griezelsprookje voor kinderen of later de enge film. De toneelvoorstelling Misery door Het Nationale Toneel vertegenwoordigt een genre dat we nauwelijks kennen: de griezelvoorstelling. Alleen Heksen door Roald Dahl, opgevoerd door het Ro Theater, is hiermee te vergelijken.

De kunst van het Gothic theater, om het zo te noemen, is de filmische kracht ervan. De toneelregisseur moet leentjebuur spelen bij de film voor ritmiek en vaart, bijzondere effecten, hetzelfde gevoel voor dreiging en vooruitwijzing.

De eerste huiver ontstaat wanneer hoofdrolspeelster Annie Wilkes (Geert de Jong) zich verspreekt en zegt dat zij, als verpleegster, `al zoveel mensen heeft geholpen'. Tegenspeler Paul Sheldon (Eric Schneider) als de detectiveschrijver die door een ongeluk invalide is geraakt, voelt de bui hangen. Hij is door Annie uit het autowrak bevrijd en aan haar grillen overgeleverd. Ineens weet hij: hij gaat eraan. Kort daarop rijdt hij in zijn rolstoel langs de kasten van het spookhuis om achter elke deur niets dan messen, levensgevaarlijke medicijnen en oplichtende portretten te vinden, alsof Annie goena goena bedrijft.

Sheldon raakt, door al te groot toeval, in de macht van die Annie Wilkes; zij blijkt zijn boeken te kennen en is woedend omdat titelheldin `Misery' in zijn laatste boek doodgaat. Door hem te verzorgen en te dwingen een nieuw deel in de reeks te schrijven, getiteld De terugkeer van Misery, wil ze de heldin opnieuw tot leven wekken. Weigert Sheldon, dan doodt ze hem. Een heerlijke flirt met dood en bloed, met een bijl, gifmengerij en krakende deuren en klinkende voetstappen.

Actrice Geert de Jong viel altijd op in moederlijke rollen, geladen met een zucht tot bescherming. Die zijde toont ze nu ook, ditmaal gecombineerd met een haast wellustig gespeelde moorddadigheid. Dat contrast is prachtig. Zij is het toonbeeld van de verstikkende liefde. Met haar voorovergebogen gestalte, ratachtig schuifelend in een vracht van slonzige kleren, drukt zij die dubbelheid trefzeker uit. Eric Schneider speelt mooi het groeiende inzicht dat de detectiveschrijver krijgt wanneer hij beseft verdwaald te zijn in zijn eigen hersenspinsels. Tot slot slaat hij, every inch een symbolische daad, Anne dood met de typemachine als moordwapen – hetzelfde instrument dat Misery weer levend moest maken.

Het toneeldecor is nu een hels huis vol lichtflitsen en opzwepende muziek. Bij wijze van aftiteling vertelt de auteur, intussen genezen, dat zijn Terugkeer van Misery een groot succes is geworden. Over Annie Wilkes geen woord. Haar krankzinnige werkelijkheid is geheel en al fictie geworden.

Voorstelling: Stephen King's Misery van Simon Moore door Het Nationale Toneel. Regie: Lodewijk de Boer. Spelers: Geert de Jong en Eric Schneider. Gezien 18/3 Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 27/5. Inl.: (070) 318 14 44.