Pubers in Bijlmer opgeleid tot personeel met `smile'

Op de Arena Academie in de Amsterdamse Bijlmer worden leerplichtige pubers `gesocialiseerd' tot personeel met een `smile'. Het bedrijfsleven betaalt mee en garandeert de leerlingen een baan.

Ze dragen een uniform. Dat wil zeggen: de bovenkant. De jongens zetten de kragen van hun colberts rechtop, de meisjes dragen blouse en blazer óver hun spijkerjasjes en truien. Te laat komen is een doodzonde. Maar kunnen zij er iets aan doen dat ze eerst naar de snackbar moeten, omdat ze de boterhammen met kaas van de opleiding niet lusten? Bij aanvang van de opleiding hebben ze een contract moeten ondertekenen, maar vraag niet wat daar in stond. ,,Naam en handtekening?''

Aan de voet van het Ajax-voetbalstadion staat het witte houten gebouw van de Arena Academie. Hier worden vijftig leerlingen van het Augustinus College (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) sinds vier maanden bijgeschaafd voor het bedrijfsleven of voor verdere studie.

,,Deze kinderen hebben een vrij kleine leefwereld'', zegt R. van Bossé, directeur van de Arena Academie. ,,Wij proberen de wereld voor ze te openen. Wat we hier doen is de jongens en meisjes socialiseren.'' Aan de muren hangen schilderijen van kunstenaars uit de buurt, de gymlessen zijn ,,een middel om inzicht in vergadertechnieken te verwerven'' en 's avonds bij de gezamenlijke maaltijd is er extra aandacht voor tafelmanieren. Maar de leerlingen zelf zijn hier maar om één reden: ,,Baangarantie.'' Die krijgen ze.

Het bedrijfsleven en de gemeente kwamen een aantal jaren geleden bijeen om te kijken hoe de bewoners van de Bijlmer konden meeprofiteren van de stijgende welvaart van het stadsdeel. In Amsterdam Zuidoost verrijzen steeds meer kantoren, winkelgebieden en uitgaanscentra, maar de metro's in ochtend- en avondspits brengen en halen voornamelijk blanke forenzen. Daarom was het bedrijfsleven, onder meer Makro, Ikea en Praxis, bereid twintig procent mee te betalen aan een opleiding die goed personeel uit de buurt kan afleveren.

'sOchtends volgen de leerlingen nu het reguliere lesprogramma van het Augustinus College, 's middags op de Arena Academie maken ze kennis met de mores van het bedrijfsleven. ,,Praat je zo ook tegen een klant?''

Is in een tijd van hoogconjunctuur zo'n experiment van vier miljoen gulden wel nodig? Horeca en winkelbedrijven zitten te springen om personeel. ,,Zonder de Arena Academie haal je het misschien ook wel'', zegt Sharithee (14) die verder wil studeren voor kinderverzorgster, in de weekeinden werkt ze bij de maaltijdservice van het Academisch Medisch Centrum. Maar volgens Bossé is ,,dat nog maar de vraag''. ,,Bedrijven hebben behoefte aan bepaalde sociale vaardigheden, aan service with a smile. Dat proberen wij ze te leren.''

Maar de leerlingen die 's middags in het Praxis praktijklokaal tussen de verfpotten en rollen behang zitten, zijn dezelfde leerlingen die op het Augustinus College 'sochtends bij het opengaan van de kantine rennen voor de broodjes frikadel en zakken chips. Tijdens de lessen zitten de meisjes omgedraaid in de banken en gaan de jongens naar de wc om terug te keren met snoep. Dat de leraar Nederlands zich nauwelijks met hen bemoeit als ze een tekst moeten samenvatten over toonbankwinkels, circulatiewinkels en zelfbedieningswinkels, is ook wel zo rustig. ,,Lukt het hier?'' ,,Niet als u voor me blijft staan, meester.'' ,,Nou dan ga ik maar weer.'' De leraar verdwijnt weer achter zijn lessenaar. De meisjes kletsen verder over nagels, zwangerschap en volle trams. Als ze gaan staan, kunnen ze door het raam de hoogbouw van de Bijlmer zien.

Maar ze komen. Na twee uur Nederlands, twee uur gym en twee uur Engels haasten ze zich van het Augustinus College naar de Arena Academie. Daar moet de knop om, het uniform aan en de concentratie op scherp voor de lessen Commerciële Dienstverlening en Sociale Vaardigheden. Dan nog gezamenlijk eten. Om zeven uur pas naar huis. Vier dagen per week. Dan is komen al een begin.

,,Je moet een mentaliteitsomslag teweeg zien te brengen'', zegt Bossé. ,,Ik ben blij dat we twee jaar de tijd hebben. De leerlingen moeten de overstap maken van consumerend leren naar initiatieven nemen. Willen jullie een feest? Prima, organiseer er dan een.'' Maar eerst, zegt Bossé, moeten we aan hun zelfbeeld sleutelen. Dus beginnen ze binnenkort met een Internet-cursus Black History. Onlangs zijn ze in (volledig) uniform naar de artotheek gegaan voor de tentoonstelling Ghana-SurinameAmsterdam en zagen ze in de bioscoop Chickies, Babies en Wannabees, een documentaire over alleenstaande tienermoeders in Zuidoost. ,,Allemaal heel leuk'', vindt Michael Muntslag (16), die net als de andere jongens in zijn klas ,,ondernemer'' wil worden. Zelf zou hij nooit naar zo'n documentaire zijn gegaan. In de lessen Nederlands op het Augustinus College is het vak ,,fictief lezen'' wegens het overladen lesprogramma afgeschaft.

Trainer sociale vaardigheden F.Vreugd is begonnen met empowerment van de leerlingen. Als een voorganger in de kerk staat hij met wijde armen voor de groep meisjes van de afdeling verzorging. Hij refereert aan het bezoek van koningin Beatrix deze maand. ,,Waarom denk je dat de koningin hier was? Weet je wie zij is? De hoogste baas van het land. Waarom denk je dat ze in haar overladen programma ruimte heeft gevonden voor de Arena Academie? Waarom?'' Het antwoord komt er uiteindelijk bij Angela (15) uit: ,,Omdat ik bijzonder ben.'' De leraar herhaalt het antwoord, langzaam en met opgeheven handen. ,,Omdat ik bijzonder ben.'' Zijn ogen rollen. ,,Heeft iedereen dat gehoord?'' Het leslokaal kijkt uit op het grasveld van de Arena.