ONSTERFELIJK: DE STEM VAN NEDERLAND

De stem van Nederland, de stem die kon galmen van gewichtigheid en trillen van trots, maar ook huisbakken commentaar kon geven bij de zoveelste huishoudbeurs en grapjes maakte bij een kanariepietententoonstelling, de stem die als een baken van betrouwbaarheid de naoorlogse wederopbouw begeleidde – die stem was van Philip Bloemendal (1918-1999). Met het Polygoon-journaal, waarvan hij ook de redacteur was, sprak hij de bioscoopzalen toe als massabijeenkomsten van gelijkgezinden. En dat waren ze, globaal gezien, toen ook nog.

Meteen uit de onderduik, als joodse jongen, kon hij als nieuwslezer terecht bij Radio Herrijzend Nederland, voor de eerste berichten over hoop, herstel en herdenkingen. In 1946 kwam hij bij Polygoon, en daar bleef hij veertig jaar lang, tot het wekelijkse bioscoopjournaal uit de roulatie verdween. Al snel besloot hij die stem `op te zetten', vertelde hij eens, want zijn eigen lichte timbre maakte in een volle zaal te weinig indruk. Hij schreef zijn teksten met maximaal dramatisch effect, tot op de seconde passend bij elke beeldwisseling, en liet de intonatie zwellen tot zijn woorden de onwankelbare waarheid werden.

Eén van zijn laatste journaalreportages maakte hij in 1980 over de opening van een Nederlandse expositie in Auschwitz, waar veel van zijn familieleden werden vermoord. Tegen die tijd was het bioscooppubliek jong en rumoerig geworden. Maar toen hij met zijn vrouw in een Amersfoortse bioscoop ging kijken, bleek het binnen twintig seconden doodstil te zijn. Dat ontroerde hem meer dan hij zeggen kon.

Als gepensioneerde sprak Philip Bloemendal nog menige tekst in voor spotjes en documentaires. Steeds vaker hoorde hij echter ook hoe anderen hem, al of niet spottend, imiteerden. Dat stoorde hem; hij had dat graag zelf willen doen. Wel was het vleiend dat er een actie op gang kwam, toen de Amsterdamse metro de door hem ingesproken bandjes (,,de volgende halte is Bullewijk'') verving door een jonge damesstem. Zelfs zo'n simpel tekstje werd, als hij het uitsprak, een mededeling van belang. Maar het Gemeente Vervoer Bedrijf was meedogenloos.

En toch zal zijn stem nog lang blijven naklinken, want het Polygoon-archief is een goudmijn voor televisiemakers geworden – en daar horen de commentaren van Philip Bloemendal onverbrekelijk bij.

(Tekst Henk van Gelder, foto Eric Dix)