MATTHÄUS PASSION

Na zijn opname uit 1984 brengt Philippe Herreweghe opnieuw een Matthäus Passion uit. Het verschil met de vorige, zo legt hij uit op de bijbehorende cd-rom, ligt vooral in de mentaliteit van waaruit het werk is opgenomen. Destijds kwam de `authentieke' opname tot stand vanuit een anti-houding tegenover de uitvoeringstraditie die Bach aanpaste aan de heersende orkestpraktijk en de eigentijdse smaakopvattingen. Herreweghe zegt het niet, maar die strijd was al eind jaren '60 begonnen door Nikolaus Harnoncourt, aan wiens Amsterdamse Matthäus-uitvoeringen Herreweghe al in de jaren '70 zelf meewerkte met zijn Collegium Vocale Gent. Nu, maar dat zegt Herreweghe zelf ook niet met zoveel woorden, moeten we aannemen dat hij niet meer ten strijde trekt met zijn Bach, maar zoveel mogelijk recht wil doen aan zijn werk.

Herreweghe's nieuwe opname kan men beluisteren als de perfectionering van de authentieke stijl, uitgevoerd met voortreffelijke zangers zoals Ian Bostridge (een Nico van der Meel-achtige evangelist), Franz-Josef Selig (Christus), Sibylla Rubens en Andreas Scholl.

Deze opname markeert wat mij betreft ook het definitieve eindpunt van de vooral op musicologische studie gefundeerde ontwikkeling van de `authentieke' stijl. Want vooral in het orkestaandeel en de grote koren klinken de uitvoering mij iets te schraal, te weinig plechtig en religieus betrokken, te objectiverend in de strak volgehouden snelle tempi, te droog zonder kerkgalm. De gepassioneerder en vervoerender klinkende opnamen van Ton Koopman (1993, Erato) en Jos van Veldhoven en de Nederlandse Bachvereniging (1997, Channel Classics) beroeren mijn gevoelens meer, maar dat ligt voor eenieder verschillend. Niets in dit land is zo individueel als een mening over een Matthäus Passion.

De cd-rom is een aardig informatief extra, al is het voor een Matthäus-liefhebber erg onbevredigend om te lezen dat Mattheüs waarschijnlijk niet het Mattheüs-evangelie schreef, zonder dat zoiets nader wordt verklaard. Maar het getoonde plaatje van het `geboortehuis van Bach in Eisenach' is zeker niet het geboortehuis, dat sinds lang is afgebroken. Dus misschien klopt dat van Mattheüs ook wel niet.

Het blijft overigens hoogst interessant om opnieuw te luisteren naar de aanleidingen voor Harnoncourts en Herreweghe's `anti-houding'. De twee grootste en meest omstreden extremen op dit gebied staan op cd. Mengelbergs sterk gecoupeerde uitvoering uit 1939 (met Erb, Ravelli, Vincent, Durigo, Van Tulder en Schey) toont op meeslepende wijze een diep-gelovige en heftige dramatiek, zeer gedetailleerd in dynamiek, tempo en expressie. De opname van Otto Klemperer uit 1962 met de grote zangers van die tijd (o.a. Pears, Fischer-Dieskau, Ludwig, Gedda en Berry) is monumentaal, zeer langzaam en statig met een bijna ritueel karakter. Dit moet met 3 uur, 43 min en 20 sec de langste Matthäus ooit zijn. Klemperer biedt 55 minuten meer ontzagwekkende Bach dan Herreweghe.

Matthäus Passion o.l.v. Ph. Herrweghe: Harmonia Muni 951676.78 (3 cd, 1 cd-rom)