`Het ijzeren meisje'

De macho's in de CDU moeten wijken: Angela Merkel moet de partij leiden. Dat wil de basis, en het partijbestuur volgt. `Het ijzeren meisje' komt eraan.

Een veel te gewaagd experiment om iemand uit het Oosten op de eerste plaats te zetten en nog wel een vrouw! Zover mag het niet komen, waarschuwde een prominente CSU-er onlangs. Het is zover gekomen. De macho's in het Duitse christen-democratische bastion moeten eraan geloven. Angela Merkel, de vrouw die in de zwart-geld-affaire als eerste Helmut Kohl de rug toekeerde, luidt in Duitsland een revolutie in.

Binnen enkele weken is het Merkel gelukt het verzet weg te nemen tegen haar benoeming als leider van de dominerende naoorlogse politieke partij, de Christen-Democratische Unie (CDU). Op tal van regionale bijeenkomsten heeft de basis van de partij `Angie' onmiskenbaar naar een overwinning geklapt. Dapper vinden zij de vrouw uit de vroegere DDR, die in de zwart-geld-affaire de kastanjes uit het vuur heeft gehaald.

Vandaag heeft het bestuur van de CDU Merkel als enige voorgedragen om Wolfgang Schäuble als voorzitter op te volgen. Begin april stemt het partijcongres hierover, maar ,,je moet wel doof zijn om niet te horen wie de basis als partijleider wil'', zei Schäuble.

Met de nominatie is de weg vrij voor Merkel om de eerste vrouw te worden, die in de Bondsrepubliek een politieke partij zal leiden. In het voetspoor van grote mannen als Adenauer, Erhard en Kohl gaat de 45-jarige Merkel bij de CDU een generatiewisseling teweeg brengen. Mein Mädchen noemde oud-kanselier Kohl Merkel destijds toen hij haar bij de CDU in Meckelenburg-Voorpommeren ontdekte. Ook over zijn nakomelingen in de partij, de `Jonge Wilden', sprak de Oggersheimer vroeger met lichte spot. Nu neemt de jongere garde van veertigers de macht over. Onder leiding van Merkel beloven zij het conservatisme in het tijdperk na Kohl een moderner gezicht te geven.

De verschillen met haar voorganger konden niet groter zijn. Oud-kanselier Kohl kwam uit het Rijnland, het hart van de naoorlogse republiek. Merkel, geboren in Hamburg, kwam in de draagtas van haar ouders als baby aan in de communistische DDR en groeide op in een dorp in Brandenburg. Was Kohl een typische katholiek, die het bourgondische leven in de wijnbergen genoot, Merkel is een protestante domineesdochter. Gold Kohl als typisch oorlogskind die het nazisme van nabij heeft beleefd, Merkel is gevormd door het trauma van de Duitse deling. Zij weet wat het is tussen twee fronten te leven. Was Kohl de overheersende peetvader, Merkel is een teamspeler met een natuurlijke hang naar consensus.

Haar loopbaan is er een van lange emancipatie. Het dorpje Templin in de Uckermark, waar ze haar jeugd doorbracht, vond ze maar ,,saai''. Er was geen theater, alleen een scholierenclub en de rokende meisjes in het Café am Markt wachtten slechts op de dag dat hun prins op het witte paard voorbij zou komen. Daar zag Angela niets in, bekende ze later tegen de populaire Oost-Duitse schrijver Alexander Osang, die 'Het geheim Merkel' beschreef. Als jong meisje hoorde Merkel al tot de CDU, de Club der Ungeküssten.

Angela verliet Templin en ging in Leipzig natuurkunde studeren. Op de valreep trouwde ze, niet omdat ze van haar man hield, maar omdat iedereen trouwde. In de roerige tijd na de val van de Muur was ze, inmiddels wetenschapper, actief in een van de vele democratische organisaties. Maar in 1990 stapte ze over naar de Ost-CDU en werd woordvoerster van het kabinet-De Maizière, de laatste regering in de DDR.

Daarna ging het snel bergopwaarts. Binnen een jaar benoemde Kohl haar tot minister voor Vrouwen en Jeugdzaken. Tevens werd ze voorzitter van de CDU in Meckelenburg-Voorpommeren. In 1994 werd Merkel minister van Milieu. Nadat de CDU in 1998 de verkiezingen had verloren, benoemde de nieuwe CDU-voorzitter Schäuble haar tot zijn rechterhand, partijsecretaris.

Vooral in deze functie heeft Merkel zich geprofileerd. Na het tijdperk-Kohl zette zij de `ramen open' zodat er een frisse wind door de partij kon waaien. Ze verving Kohl-aanhangers in de CDU-centrale, nodigde homoseksuelen en lesbiennes uit om te praten over gelijke behandeling en stelde een nieuwe gezinspolitiek voor. Vooral de conservatieve vleugel keek met argusogen toe hoe Merkel te werk ging. Ze was intussen gescheiden en woonde samen met haar vriend.

Met het losbarsten van de zwart-geld-affaire rondom Kohl begon de doorbraak van Merkel. Verbaasd en woedend was ze over het feit, dat de oud-kanselier met zijn financiële gejongleer de partij in diskrediet had gebracht. Kort na Kohls bekentenis over het doorsluizen van miljoenen via illegale rekeningen wierp Merkel de eerste steen in de CDU-vijver. Ze beschuldigde Kohl de CDU zware schade te hebben toegebracht. Ze vond het onbegrijpelijk dat hij zijn erewoord aan de donateurs, die hij weigerde te noemen, boven de wet stelt. Het was de hoogste tijd dat de CDU ,,leerde te lopen'' zonder het oude strijdros. Net als een puber moest ook de CDU zich van Kohls erfenis losmaken, vond ze.

Uit haar woorden bleek de ontgoocheling van een Oost-Duitse, die na al die jaren van morele verontwaardiging over het communisme nu ontdekte dat de `kanselier van de eenwording' de rechtsstaat aan zijn laars lapte. Merkels breuk met het tijdperk-Kohl maakte op velen in de CDU grote indruk. Ooit werd ze afgeschilderd als een verlegen `Ossie'. Nu wordt ze Das eiserne Mädchen genoemd vanwege haar ijzeren doorzettingsvermogen en haar vasthoudendheid de affaire volledig op te helderen zodat de CDU een nieuwe start kan maken.