Van den Ende was allang weg

Showman Joop van den Ende treedt terug als miljardair. Met pijn in het hart nam hij afscheid van zijn sterren.

Wie Joop van den Ende zegt, zegt televisiesterren, theatersterren, beroemde Nederlanders – hij zorgde goed voor zijn `stal'. Hij liet bloemetjes bezorgen in de kleedkamer. Het was dan ook kenmerkend dat hij het hen gisteren hoogst persoonlijk wilde vertellen. Bij hem thuis. Dat hij om gezondheidsredenen moet terugtreden als vice-president van Endemol. ,,Dat was heel emotioneel geweest'', zei hij.

Waar John de Mol bekend staat als de koele man van de centen en de keiharde deals, is Joop van den Ende (1942) de emotionele showman met liefde voor theater, kostuums en showtrappen. Die liefde bracht hem veel succes, maar ook veel verlies. Zo kocht hij in de jaren tachtig een compleet circus dat flopte; mislukte zijn sterrennet TV10 in 1989; leed hij veel verlies in 1994 op de musical Cyrano op Broadway en strandde de betaalzender Sport7 in 1996. Ook Showbizz City, het televisiepretpark dat hij in 1997 liet bouwen, werd niet wat hij ervan gehoopt had. De ambities van Van den Ende leken soms wat te ver de Nederlandse tijd vooruit.

Hij had eigenlijk zelf artiest willen worden, maar het talent ontbrak hem, zei hij in talrijke interviews. In plaats daarvan richtte hij op zijn twintigste een theaterbureautje op, hij speelde voor clown. In die tijd ontmoette hij ook zijn eerste sterren, waaronder Willeke Alberti en Joop Doderer. Hij had oog voor talent. Zo ontdekte hij André van Duin en Henny Huisman. Zij werken tot op heden voor hem.

Zijn gouden jaren waren die van de start van de commerciële televisie in 1989. Hij trok een miljoenenpubliek toen SBS6, Net5 en Fox er nog niet waren en zijn shows een dankbaar alternatief waren voor de programma's van de publieke omroep. Van den Ende was zeer nauw betrokken bij de ontwikkeling van formats als De Surprise Show en de Soundmix Show. Hij maakte Nederlands eerste soap Goede Tijden, Slechte Tijden.

In 1992 kocht hij het Circustheater in Scheveningen waar o.a. The Phantom of the Opera en Miss Saigon speelden. Vorig jaar begon hij het Beatrix Theater in Utrecht. De theaterpoot werd in 1996 als een zwakke schakel gezien, toen Endemol naar de beurs ging. Beleggers achtten de activiteit te risicovol en sceptici noemden het geringschattend `het speeltje' van Van den Ende. Twee jaar later kocht hij zijn theateractiviteiten terug, om de beleggers gerust te stellen.

Joop van den Ende heeft het nooit kunnen verkroppen dat zijn critici hem hoogstpersoonlijk verantwoordelijk achten voor de vervlakking van de Nederlandse televisie. Zijn zeven Televizierringen waren hem niet genoeg – hij wilde ook erkenning van de intellectuele voorhoede. Hij leed eronder dat hij na de lagere school `slechts' de lts gedaan had.

Het afgelopen jaar haalde Van den Ende de hoon van critici op de hals door in De Volkskrant vast te stellen dat de Nederlandse televisie verpauperd was. Hij klaagde dat zijn programma's waren ,,meegesleurd in een inhoudelijk totaal ontinteressante omgeving''. Tegelijkertijd deed hij er niets aan. Endemol lanceerde kort daarna intellectueel weinig verheffende programma's als Big Brother en Love Test, waarin jonge stellen worden uitgedaagd om vreemd te gaan.

Gisteren stond hij voor zijn personeelsleden. Opgebrand, burned out, met een veel te hoge bloeddruk. Hij laat hen achter in een tijd dat RTL4 moet vechten voor haar marktaandeel. Hij blijft zich bezighouden met zijn theaterbedrijf, maar verkoopt zijn 26 procent in Endemol. Daarmee wordt hij miljardair. ,,Zeventien jaren van mijn leven liggen hier'', zei hij met een weids gebaar. Maar velen denken dat hij al veel eerder afscheid had genomen van zijn bedrijf en een bedrijfstak waarin hij zich steeds minder herkende.

John de Mol en Telefónica Pagina 19