Tragedieheld op sokken

Het is boekenweek. `Lectori Salutem', roepen de uitgevers het lezende publiek toe. Lees verhalen uit de klassieke oudheid, zie de waarheid onder ogen die de oude Grieken over het menselijk bestaan, de hoogmoed en de kleinheid ervan hebben opgetekend en die ons zijn overgeleverd door de eeuwen heen. Hoogmoed en kleinheid, daar weten wij nog steeds alles van, is het niet, Peper?

Probeer nu eens in de verhalen uit de klassieke oudheid een figuur te vinden wiens lotgevallen vergelijkbaar zijn met die van de deze week als minister van Binnenlandse Zaken afgetreden oud-burgemeester van Rotterdam. Dat zou niet zo moeilijk moeten zijn: in alle commentaren op het aftreden van Peper viel het woord tragedie. Maar het valt waarachtig niet mee een toepasselijke tragedie te vinden. Al die klassieke verhalen gaan over dappere helden en hoe ik ook mijn best doe het persoonlijke drama in de hybris van Peper te ontdekken, het lukt me niet hem als klassieke held te zien.

Nu doet zich een eigenaardigheid voor. Het verhaal dat nog het dichtste bij dat van Peper in de buurt lijkt te komen, betreft waarschijnlijk de figuur van de vervaarlijke Ajax. Maar met hem kun je uitgerekend in Rotterdam natuurlijk moeilijk aankomen, zeker niet gegeven de omstandigheid dat de verdediger van Peper, mr. H. Mentink, ook nog eens advocaat is van Feyenoord. Dat voetbalterzijde vertroebelt het verhaal. Desondanks kom ik op Ajax uit als de meest geschikte klassieke stand-in voor de getourmenteerde politicus.

Een vechtjas. Eén van de sterkste en moedigste strijders van de voor Troje gelegerde Grieken. Zijn inbreng aan schepen en hulptroepen was weliswaar bescheiden, maar zijn betekenis voor de Grieken steeg daar ver bovenuit, met zijn enorme schild ging hij als een stormram door de vijandelijke gelederen. Helaas was hij ook nogal hebberig, Ajax.

Na de dood van Achilles maakt hij aanspraak op diens wapenrusting. Die wordt aan Odysseus toegewezen, Ajax zint op wraak en gaat in de aanval. Op dat moment grijpt Athene in, de godin die staat voor wijsheid, beschaving en de politieke gemeenschap van de stad. Zij slaat de held met waanzin. Het leidt ertoe dat de verblinde Ajax niet zijn vijanden, maar een troep schapen afslacht. Als hij na deze uitbarsting bij zinnen komt, is hij dermate verbitterd dat hij zich, ondanks smeekbeden van zijn bijzit Tekmessa, in het zwaard stort. Hij treedt als het ware af.

Ik geef toe dat het verhaal uit de tragedie van Sophocles als commentaar op de zaak-Peper een beetje vergezocht is, maar de hebberigheid, de rol van de godin (gold Peper niet als de denker onder de Grieken aan het Binnenhof?), de pleidooien van bijzit Tekmessa, de verbittering, verongelijktheid en verblinding: daar zal iedereen zich toch in de actuele context wel iets bij kunnen voorstellen. En wie staan model voor de afgeslachte schapen? Het ligt voor de hand: de schaapskudde, dat zijn de journalisten die elkaar volgens Peper en zijn vrienden nablaten, de grazers naar bonnetjes, vooral de door hem al in een vroeg stadium met een juridisch bloedbad bedreigde redactie van het Algemeen Dagblad.

Genoeg over Peper als de met waanzin geslagen Ajax. Er is namelijk geen denken aan dat de journalistiek zich door de oud-minister of diens advocaat `pitbull' Mentink (,,en ik blaf niet alleen, ik bijt'') laat afslachten of laat terugjagen in een schaapskooi. Het is precies dit aspect in de Peper-tragedie dat nadere aandacht verdient.

Hoor het koor van politici toch eens weeklagen over de journalistieke brutaliteiten. ,,Het kan toch niet zo zijn'', vroeg bijvoorbeeld fractievoorzitter T. de Graaf van D66 retorisch, ,,dat een minister moet aftreden alleen omdat er een hetze tegen hem wordt gevoerd?'' Zijn VVD-collega Dijkstal wil nog een hartig woordje praten over het gebruik dat journalisten maken van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB). De kleine christelijke partijen hieven in de Tweede Kamer een complete jeremiade aan. ,,Journalisten mogen op zoek naar de waarheid, maar met mate'', sprak Van der Vlies (SGP). ,,De hijgerigheid en gretigheid deed nu en dan vermoeden dat het sommige journalisten meer te doen was om primeurs en ministerieel bloed dan om de waarheidsvinding.'' Hierbij voegde zich de oud-politicus Marcel van Dam, die in de Volkskrant schreef dat journalisten `ieder gevoel voor proportionaliteit' uit het oog hebben verloren in de zaak van zijn partijgenoot Peper. Ook hij is voor waarheidsvinding `met mate'.

Al deze heren slikken voor zoete koek wat de oud-minister van Binnenlandse Zaken zelf in zijn afscheidsbrief als oorzaak van zijn deconfiture aanwees: het ontstane rumoer, in het bijzonder in de vorm van aantijgingen en verdachtmakingen over zijn integriteit. Dus niet het onderzoek van de Rotterdamse gemeenteraad, niet de bevindingen van accountants, maar uit de lucht gegrepen journalistieke verhalen zouden aan zijn aftreden ten grondslag liggen.

Dit is niets anders dan, toch nog maar even, met waanzin geslagen ten aanval, de kudde schapen te lijf. Iemand moet werkelijk verblind zijn om te menen dat in de Nederlandse politieke verhoudingen een minister uitsluitend op basis van geruchten en onware beschuldigingen het veld zou moeten ruimen. Peper is niet afgetreden wegens een hetze, maar wegens onderzoek van de Rotterdamse gemeenteraad naar zijn declaratiegedrag als burgemeester. Wat de media, in het bijzonder het Algemeen Dagblad, hebben gedaan is niets meer dan aanleiding geven tot een dergelijk onderzoek, dat gedurende zestien jaar burgemeesterschap achterwege was gebleven. Dus het Algemeen Dagblad verdient, ondanks aanvankelijke twijfels over het gebruik van anonieme bronnen, lof en waardering omdat zonder de publicaties in deze krant het falen van de controle door de hiertoe aangewezen volksvertegenwoordiging voorgoed bedekt zou zijn gebleven met de mantel der liefde.

Is dat te ver doorgeschoten waarheidsvinding? Dan zou Peper ten onrechte zijn afgetreden. Er bestaat echter een wezenlijk verschil tussen verdachtmaking en verdenking. Niet wegens aantijgingen, maar wegens verdenkingen is Peper vertrokken. Wie voor loze geruchten vlucht, is geen vechtjas. Die is een tragedieheld op sokken.