`Schat, van welk ras ben je eigenlijk?'

Voor het eerst houden de VS een volkstelling waarbij mensen kunnen invullen dat ze van meer dan één ras zijn. Het stelt multiraciale Amerikanen voor een nieuw dilemma.

Het lijkt misschien een vreemde vraag na tien jaar huwelijk, maar soms wil je wel eens weten hoe het nou eigenlijk zit. Bij vraag 6 bijvoorbeeld: wat is het ras van Persoon 2? Dus je vraagt: ,,Schat, van welk ras ben je eigenlijk?'' Want de Amerikaanse volkstelling die aan de gang is wil duidelijkheid. En wie niet antwoordt, overtreedt de wet.

Elke tien jaar probeert de Amerikaanse regering met een grootscheepse volkstelling een antwoord te vinden op de vraag: wie zijn we eigenlijk? De grondwet vereist het en het landsbestuur kan er niet zonder. Hoeveel mensen wonen er in het land? Hoeveel blanken, hoeveel zwarten, hoeveel ouderen, hoeveel jongeren, hoeveel huurders, hoeveel huiseigenaren? En wie woont waar? En wat verdient wie met wat voor soort werk?

Deze maand is het weer zover en op alle 98 miljoen adressen in het land is de afgelopen dagen een officieel vragenformulier bezorgd. Er zijn korte en lange vragenlijsten, maar alle leden van een huishouden – genummerd en aangeduid als Persoon 1, Persoon 2, etc. – moeten informatie geven over hun leeftijd, geslacht en ras. Wie zijn huiswerk niet binnen een maand inlevert, riskeert een volksteller van vlees en bloed op bezoek te krijgen.

Dit jaar erkennen de organisatoren van de volkstelling voor het eerst dat veel Amerikanen moeite hebben om zich onder de noemer van één bepaald ras te scharen. Kinderen van gemengde huwelijken bijvoorbeeld moesten bij vroegere volkstellingen kiezen of ze hoorden bij het ras van de vader of dat van de moeder, wat soms een pijnlijk dilemma opleverde. Nu biedt het formulier de mogelijkheid om twee of meer rassen aan te kruisen. Voor de groeiende groep mensen die zich als multiraciaal beschouwt is dat een kleine, maar belangrijke overwinning.

Maar niet iedereen is gelukkig dat de volkstellers hun strikte raciale indeling hebben versoepeld. Belangengroepen van etnische minderheden, zoals de zwarte organisatie NAACP en de Aziatische Asian American Legal Defense Fund, hebben zich ertegen verzet. Ze vrezen dat de erkenning van multiraciale Amerikanen in de volkstelling zal leiden tot een afname van het aantal zwarten en Aziaten in de nationale administratie. En kleinere aantallen betekent minder geld en minder invloed, want de resultaten van de volkstelling worden gebruikt voor de toewijzing van allerlei subsidies en voor de opsporing van systematische vormen van discriminatie.

Daarom pleiten zwarte activisten er nu voor dat Afro-Amerikanen van gemengde komaf alleen een kruisje zetten bij het hokje Black, African Am. or Negro. Daarmee dienen ze de goede zaak, luidt het argument, en de maatschappij beschouwt hen in de meeste gevallen tòch al als zwart. Als alle Afro-Amerikanen met een blanke voorouder zich zouden gaan zien als multiraciaal, dan blijven er maar weinig zwarten over.

Daarmee hebben uitgerekend de bestrijders van racisme een milde variant van de one-drop-rule uit de mottenballen gehaald: de oude racistische regel dat iemand die ook maar één druppel ,,zwart bloed'' door de aderen heeft stromen niet blank is en dus zwart. Amerikanen die zichzelf als multiraciaal zien komen daarmee voor een nieuw dilemma te staan. Ze hoeven nu niet meer te kiezen tussen twee rassen waar ze allebei toe behoren. Maar ze moeten kiezen tussen hun individuele situatie als Amerikaan van gemengd bloed, en het groepsbelang van een etnische minderheid waar ze óók deel van uitmaken.

Raciale identiteit wordt met deze volkstelling meer iets als geloof of politieke voorkeur, opperde een demograaf deze week in The Los Angeles Times, iets wat je niet erft, maar waar je voor kiest. Het is een mooie gedachte. Maar zwarte, bruine en gele Amerikanen in alle gradaties weten dat ze kunnen kiezen wat ze willen, in het dagelijks leven – bij het huren van een appartement, bij een politiecontrole of bij een burenruzie – schiet je daar weinig mee op.

Extra ingewikkeld is de hele kwestie voor hispanics (of latino's), en daarmee ook voor bovengenoemde Persoon 2 die nog altijd vraag 6 niet heeft beantwoord. Er bestaat niet zoiets als een ras van hispanics. Ze komen voor in vele variaties: blank, zwart, Aziatisch, indiaans en vooral in allerlei mengvormen. De volkstellers vragen daarom eerst of men al dan niet hispanic is, en pas daarna tot welk ras men behoort. Maar hoe weet je of je een hispanic bent, als in de spiegel kijken geen zin heeft? Netzomin als huidskleur is de Spaanse taal het criterium, want veel in Amerika opgegroeide kinderen van Latijns-Amerikaanse ouders spreken alleen Engels en beschouwen zich toch als hispanics. Het land of continent van herkomst is evenmin bepalend, want veel hispanics zijn nooit buiten de VS geweest. Ook het geloof biedt geen soelaas als gemeenschappelijke noemer, want het protestantisme wint bij deze groep snel terrein. Het moet een soort vaag soort gemeenschappelijke cultuur zijn, die maakt dat een uit Buenos Aires geëmigreerde Argentijn, een uit El Salvador gevluchte boer en een in Chicago geboren kleinzoon van een Mexicaanse fabrieksarbeider tot één groep worden gerekend: de snelst groeiende minderheid in Amerika.

Persoon 2 heeft een half leven in Latijns Amerika gewoond en kruist zonder aarzeling hispanic aan, ook al zit het etiket wat onwenning. Ben je hispanic voor het leven? Of geldt de term alleen binnen de VS en vervalt deze identiteit bij een eventuele verhuizing naar het buitenland?

Dan is er nog die moeilijke vraag 6 (welk ras?), die een leven lang niet zo belangrijk leek, maar die nu toch op een antwoord wacht. Indiaans? Blank? Zwart? Vooruit, als het moet dan maar van alle drie een beetje, met nog een scheutje Arabisch toe.

En Persoon 3, acht jaar oud en dus nog behorend tot het ras der kinderen? Een beetje van al het bovenstaande, aangelengd met een deel blank, als Uncle Sam het persé weten wil. Dat het Bureau voor de Volkstelling er zijn voordeel maar mee mag doen.