Ook te koop: stukje Borobudur

Met een recordaantal van 198 deelnemers is vandaag in Maastricht de internationale kunst- en antiekbeursde TEFAF begonnen. Handelaren verwachten goede zaken te doen, maar de toekomst van de Europese kunstmarkt ziet er niet rooskleurig uit. Dat blijkt uit een gisteren gepresenteerd rapport dat aan de EU zal worden voorgelegd.

Nieuwe belastingmaatregelen en andere heffingen in de EU maken dat de handel zich verplaatst naar de VS, waar niet zulke hoge tarieven gelden. ,,De Europese kunstmarkt ligt nu nog voor op de Amerikaanse, maar de laatste vijf jaar heeft Europa een groei van 26 procent gekend tegen 81 procent in Amerika. Als dit zo doorgaat liggen de Amerikanen in 2002 al voor,'' zegt directeur Anthony Browne, voorzitter van de British Art Market Federation. ,,Dat zal ook consequenties hebben voor de werkgelegenheid. Er werken in Europa in deze sector 74.000 mensen in 29.000 bedrijven.''

Het is voor het eerst dat grootte en structuur van de Europese kunstmarkt zijn onderzocht. Daarmee is een vergelijking gemaakt met de belangrijkste concurrerende markt, in de Verenigde Staten. In 1998 bedroeg de totale waarde aan verkopen in Europa ruim 15 miljard gulden, in Amerika 12 miljard. Vooral de nieuwe BTW op de import en het volgrecht (bijdrage voor de kunstenaar bij herverkoop van een werk) speelt de Europeanen parten. Browne: ,,Europa is bezig een ongunstig klimaat te scheppen voor de kunsthandel. Bovendien brengen al die maatregelen nog geen 90 miljoen gulden op. In het totaal van het Europese budget is dat een bedrag van niks.''

De TEFAF, die tot en met 26 maart duurt, bevat weer als vanouds een oogverblindend en prijzig aanbod aan schilderijen, meubelen, tapijten, sieraden, keramiek, glas, zilver en manuscripten. Groot is de hoeveelheid oude meesters, maar ook 20ste-eeuwse `klassieken', als Picasso, Miró, Léger, Magritte, Van Dongen, zijn prominent aanwezig. Topstuk is een portret van een onbekende man door Frans Hals bij Otto Nauman uit New York. Jan Morsink Ikonen heeft de oudste Russische ikoon van de beurs, een moeder Gods met kind geschilderd in het begin van de 16de eeuw. Ze was ooit in het bezit van de laatste tsarina. Prijs: 58.000 gulden. Constant Vecht biedt voor ongeveer vijf ton een boeddha-hoofd aan afkomstig van de Borobudur op Java, `het enige stuk van de tempel dat nog in de handel is'. Bij Jacques Fijnaut zijn voor drie ton twee zeldzame Chinese porseleinen Kangxi-vazen te koop uit ongeveer 1715. In Duitsland stonden ze bekend als `soldatenvazen', omdat vorstenhuizen ze als betaalmiddel gebruikten om legeronderdelen te huren of te kopen. Onder de 14 nieuwkomers is Frans Leidelmeijer, die onder meer een studeerkamer van coromadel in zijn stand heeft, bestaande uit een halfcirkelvormig bureau, kasten en een boekenwand, ontworpen door de Amsterdamse School-architect G.J. Rutgers voor de Parijs art deco-tentoonstelling van 1925.

Vorig jaar werden ten minste tien deelnemers opgelicht door Italiaanse criminelen. ,,Toen dat bekend werd hebben we alle handelaren een brief gestuurd om hen te waarschuwen'', zegt woordvoerster Cornélie Langhout van de TEFAF. ,,In Engeland ging een gerucht dat ze dit jaar weer wilden toeslaan, maar twee weken geleden zijn de hoofdverdachte en twee handlangers in Duitsland opgepakt.'' In 1998 bleken twee stukken uit de in WO II gestolen Schloss-collectie op de beurs te hangen. Dit jaar is het Art Loss Register gevraagd zoveel mogelijk van de 13.000 aanwezige kunstvoorwerpen op herkomst te onderzoeken, te beginnen met de schilderijen. Inmiddels zijn 4000 objecten onderzocht. Of dit al iets heeft opgeleverd, wil de organisatie niet zeggen.