Bij Van Hove is liefdesdans een grimmig gevecht

Een schaduw is het eerste wat we van haar zien, Chris Nietvelt als de verleidelijke demi-mondaine Marguerite Gautier in De dame met de camelia`s (1852) van Alexandre Dumas fils. Suitedeuren, bespannen met een grauw soort jute, zwaaien open. Spiegels blinken. Verder oogt de ruimte nagenoeg kaal als een verantwoord hedendaags interieur, in niets te vergelijken met een Parijs boudoir, overdadig gedecoreerd met tapijten en boeketten bloemen. Een armetierig bloeiende plant (zijn dat nu de befaamde camelia`s?) staat schuchter en onopvallend aan de rand van het toneel.

Regisseur Ivo van Hove laat er geen twijfel over bestaan: het tranenrijke, laat-romantische melodrama De dame met de camelia's ziet hij als een grimmig gevecht op leven en dood tussen de personages. Die consistente visie heeft aanvankelijk een aanvallende kracht. De toeschouwer verwacht geen oorverdovend gemonteerde geluidsband - een heftige mix van house, bordeelgekwinkel en lichte jazz - waar eigenlijk japonnen hadden moeten ruisen en de personages elkaar kies maar zwoel, schuchter maar met venijn in de ogen aankijken. Alle romantiek is verbannen in een enscenering die uitgroeit tot een grotesk, surrealistisch vertoon waarin het ternauwernood nog draait om de lotgevallen van de personages. Eerder heeft Van Hove moderne danceparties met hun mengeling van hitsige erotiek en vale leegheid tegen het ochtendgloren willen verbeelden.

In De dame met de camelia's bekeert een courtisane zich. De schuchtere liefde van een jongeman, veelbetekenend Armand geheten, doet haar inzien dat haar leven tot nu toe verdorven was. Ze wil weer zuiver zijn, zich omwikkelen met de witte gordijnen die vanaf de zijkant van het toneel opwaaien. Armands vader verhindert hun liefde en het hoertje, ineens opmerkelijk onderdanig, verlaat Parijs en sterft aan de tering. Dat is natuurlijk symbolisch. In de negentiende eeuw stond de tering gelijk aan dood door liefdespijn, de liefdesdood. Die omslag in het karakter van Marguerite is de zwakke schakel van het stuk. Hoe rechtvaardigen regisseur en actrice die bekering? Chris Nietvelt speelt de courtisane als een frêle, dansante verschijning. Haar lichtgeschminkte gezicht geeft al aan dat ze uiteindelijk een krijtwit doodsmasker zal dragen. Haar spel heeft iets krachteloos en afwezigs. Dat doet niet veel goed.

Een femme fatale is zij niet; geen oogopslag of pinkbeweging bijvoorbeeld waarvoor elke man bezwijkt. Eerder een vrouw, juist door die smalle schouders, om te koesteren en niet te vereren. Dat Armand dat doet, gespeeld door Steven van Watermeulen, krijgt daardoor iets ongeloofwaardigs. Schooljongensachtig verliefd is hij niet. Goed, hij ruikt aan een bloem die Marguerite hem schenkt, doet alsof hij bedwelmd is, en even later barst hij in woede tegen haar uit. Die onbeheerste uitval had, op mij, het effect van grote kilte. De kernzin waaruit hij zijn rol opbouwt, luidt: ,,Elke vrouw maakt een man verlegen.'' Van die verlegenheid maakt hij helaas geen innerlijk drama of de pijnlijke belevenis van twee linkerhanden die een blote schouder willen aanraken. Hij zet haar om in ongerichte woede die de hele liefdesdans tot buitenkant maakt.

Van Hove werkt met oneindig veel effecten, er zijn zelfs reminiscenties aan Madama Butterfly van Puccini. Fraai zijn, in de louche nachtclub, de blauwe ballonnen die rijzen en dalen als telkens vergeefs opgelaten liefdesballonnen. Die desolate sfeer, omspeeld door dat goedkoop-gevoelige pianodeuntje, vertelt zoveel meer dan wat de spelers doen met hun rol. Op voorhand geen werkelijk beleefde verliefdheid en aan het slot de dood: dat is geen drama. Het grenst aan kitsch. De dood moet als een schok komen. Ivo van Hove wil, vrees ik, vooral de opportunistische leegte van de personages tonen. Daardoor gaf hij te weinig van hun werkelijke drijfveren en zieleroerselen prijs. De spelers zijn wat zielige, naargeestige marionetten. Net zoals de camelia ontbreekt op de revers van Chris Nietvelt, ontbreekt de hartstocht in deze voorstelling.

Voorstelling: De dame met de camelia's van Alexandre Dumas fils door Het Zuidelijk Toneel. Vertaling: Judith Herzberg. Regie: Ivo van Hove. Muziek: Marc Meulemans. Decor en licht: Jan Versweyveld. Spelers: Chris Nietvelt, Steven van Watermeulen, Joost Prinsen e.a. Gezien 16/3 Stadsschouwburg Eindhoven. Te zien t/m 18/3 aldaar. Tournee t/m 22/4. Inl.: 040-2333633.