ANW NA DE CRISIS

`Algemene Natuur Wetenschappen (ANW) is niet zo'n belangrijk vak, dus doen we er niet veel aan'', vertelt haviste Marlous Eisink (17) van het Comenius College in Capelle aan den IJssel. Haar klasgenoot Paul Braam (16) valt haar bij: ``Je krijgt wel huiswerk op, maar dat maak ik gewoon niet, want als ik al mijn huiswerk zou maken zou ik elke dag tot 's avonds laat werken.'' ``Het heilig vuur is er sinds die commotie rond ANW een beetje uit bij onze leerlingen'', erkent docent ANW en Natuurkunde Jan de Schipper.

ANW is een nieuw vak, speciaal ontwikkeld voor de Tweede Fase van het havo en vwo. Het vak integreert biologie en natuur-, schei- en wiskunde en is onder meer bedoeld om leerlingen zonder bèta-vakkenpakket inzicht te geven in de invloed van natuurwetenschappen op het dagelijks leven. Het vak is voor iedereen verplicht en behandelt onderwerpen als genetische manipulatie en milieuvervuiling. Eind vorig jaar kwam ANW in de schijnwerpers te staan, toen staatssecretaris Adelmund, in reactie op de protesten van twintigduizend scholieren tegen de zwaarte van het Studiehuis, het voorstel deed het vak op het Havo af te schaffen en op het vwo te halveren. Dit leverde haar een storm van protesten op van schoolleiders, schoolbesturen en leraren, die speciaal voor het vak cursussen hadden gevolgd. Een maand later draaide Adelmund de gewraakte maatregel terug. ANW staat nu weer gewoon op het rooster, in ongewijzigde vorm, zij het met minder verplichte opdrachten. Hoe hebben leraren en leerlingen de draad weer opgepakt?

Maandagochtend tien over tien in Capelle aan den IJssel. Na een inleidend praatje, waarin het rumoerig blijft en een jongen zelfs zijn tas niet openmaakt, draait docent Jan de Schipper een video over het heelal. De leerlingen worden muisstil als het gaat over leven op de maan. Tijdens de opdrachten erna wordt er weer gekletst. Paul Braam vindt ANW saai, vertelt hij: ``Als je niet biologisch of natuurkundig aangelegd bent vind je hier niks aan. Ik snap niet dat wij dit moeten hebben.'' Ook Timo Hersbach (17) interesseert het allemaal niet. Wel leuk vindt hij de opdrachten. En Niek Heis (15) vindt ANW maar een moeilijk vak. Hij haalde al twee onvoldoendes voor proefwerken: ``Je moet het beter plannen, maar dat doe ik gewoon niet. Ik ga gewoon leren voor de repetitie.''

Volgens De Schipper werd er na de voorstellen van Adelmund een onzichtbare schakelaar omgezet in de klas. `Dit is onze laatste les hé, meneer', zeiden de leerlingen daags na de uitspraken van Adelmund. Dat gevoel is nooit verdwenen. De Schipper spreekt van `een ongrijpbaar fenomeen' dat erin resulteerde dat de leerlingen, die tot de Kerst best enthousiast waren, nu niets meer doen. En dus heeft hij besloten nauwelijks huiswerk meer op te geven, maar zoveel mogelijk in de klas te laten doen. ``De teugels aantrekken.''

Dinsdagochtend tien voor half negen. Klas 4-Atheneum op het Cambreur College in Dongen gaat aan de slag met `test jezelf' opdrachten aan het einde van het hoofdstuk over het sterrenstelsel. Suzanne Beckers (16) en Sylvie van den Assum (16) zitten vooraan en al snel verschijnen hun vingers in de lucht. ``Hoe kunnen we nou de poolster herkennen, als hij niet zo helder is, meneer?'', vraagt Sylvie. ``Mijn oma zegt dat de aarde elk jaar een stukje zakt, klopt dat?'' vraagt Suzanne. De vragen buitelen over elkaar heen en ANW-docent Piet Span is zichtbaar in zijn nopjes met deze blijk van leergierigheid. Het Cambreur College heeft er voor gekozen om leerlingen met verschillende vakkenpakketten, ofwel profielen, door elkaar te zetten voor het vak ANW, zodat alpha's en bèta's er bij elkaar zitten. Suzanne en Sylvie hebben allebei het profiel Economie & Maatschappij gekozen. ``De alpha's stellen veel filosofischere en diepgaandere vragen dan de bèta's'', is de ervaring van Span. ``Ze zijn heel geïnteresseerd en willen precies weten hoe alles in elkaar steekt. Als we het over milieuvervuiling hebben willen zij weten hoe erg het nou eigenlijk is, terwijl de bèta's vooral geïnteresseerd zijn in hoe je die vervuiling meet.''

Suzanne vindt ANW het leukste vak dat ze krijgt op school, vertelt ze, zelfs leuker dan de vakken die horen bij haar profiel. ``ANW is niet zo moeilijk en we krijgen hele afwisselende en interessante onderwerpen.'' Ze vindt sterrenkunde zo interessant dat ze de Grote Beer (het steelpannetje) in haar agenda heeft getekend om hem goed te kunnen herkennen als ze 's avonds uit haar slaapkamerraam kijkt. Paul Smit (15) heeft het profiel Natuur & Techniek. Hij vindt ANW makkelijk. Sommige dingen kent hij al van natuurkunde, maar dan wordt het bij ANW net even anders behandeld. ``Praktischer.''

Wat Suzanne wel `vet-irritant' vindt zijn de praktische opdrachten die ze voor ANW moet doen. Naast een grote eindopdracht waar tien uur voor staat, doen de leerlingen door het jaar heen een aantal kleine opdrachtjes. Deze kosten gemiddeld, inclusief het maken van een verslagje, een uur. Zo hebben leerlingen jam gekookt, aspirine gemaakt en een garage bezocht in het kader van het onderwerp milieuvervuiling. Docent ANW en biologie Erik van der Hoeven laat twee voorbeelden zien van leerlingen die een poster hebben gemaakt over maan- en zonsverduistering. De ene poster is een keurig verzorgde en ingekleurde tekening, de ander een gekopieerde schematische weergave uit het leerboek, met als enige originaliteit de handgeschreven namen van de makers. ``Wat moet ik hier nu mee?'', vraagt Van der Hoeven zich af. ``Ik hoef deze opdrachten alleen maar af te vinken. Dat biedt leerlingen de gelegenheid om zich er met zo weinig mogelijk moeite vanaf te maken, terwijl er ook leerlingen zijn, vooral meisjes, die veel tijd besteden aan het mooi maken van zo'n werkstukje.'' Daarom heeft het Cambreur College ervoor gekozen een cijfer te geven voor de verzamelde verslagen. ``Die stok achter de deur hebben ze nodig'', zegt Van der Hoeven.

Het Cambreur College is een proefschool voor de Tweede Fase. Van der Hoeven is dan ook al vier jaar bezig met de ontwikkeling van het vak ANW op zijn school en kreeg om die reden een flinke `dip' na het voorstel van Adelmund om ANW af te schaffen. Sowieso heeft hij gemengde gevoelens over het vak. "Het zou veel meer de geschiedenis en de filosofie van de wetenschap behandelen. Het is echter een erg oppervlakkig vak en omdat ik geen ANW-lokaal heb kan ik geen leuke proefjes doen.'' Van der Hoeven en Span hebben nooit gedacht dat het vak echt zou worden afgeschaft en maakten dit vanaf het begin duidelijk aan hun leerlingen. ``Ze hoefden zich wat dat betreft niets in het hoofd te halen'', verduidelijkt Span. Van een afnemend enthousiasme na Adelmund's voorstellen was in Dongen, in tegenstelling tot in Capelle aan den IJssel, niets te merken.

Opmerkelijk is de dubbele beoordeling die leerlingen krijgen voor het vak. ANW wordt na een jaar afgesloten met een examen. Dit cijfer gaat mee naar de eindlijst. Daarnaast krijgen de leerlingen ook een rapportcijfer. Dit cijfer is opgebouwd uit het examencijfer plus de proefwerkcijfers en de beoordelingen van de opdrachten. Het is dus mogelijk dat een leerling zakt voor het examen, maar wel overgaat of andersom. Van der Hoeven heeft het al meegemaakt. ``En leg dat de ouders maar eens uit.''