Verantwoordelijkheid

Het laatste nummer van het voetbaltijdschrift Hard Gras, dat de titel draagt `Ajax, de joden, Nederland' is bijzonder lezenswaard. De schrijver Simon Kuper schetst een beeld dat bij vlagen aandoenlijk is en bij vlagen tandenknarsend. Hij gaat ook in op een kwestie die ik een paar jaar geleden op deze plek heb aangesneden. Hij vindt een van mijn opmerkingen `onbegrijpelijk' en ik wil daar graag op antwoorden.

Mijn stukje destijds ging over het eigenaardige fenomeen dat de harde kern van Ajax een fatwa had uitgesproken over de voetbaljournalist Paul van Gageldonk. Een groep die zich superjoden noemde, had dus gebruik gemaakt van een islamitische term uit de wereld van Khomeiny. Verder citeerde ik uit een politierapport, waarin werd vastgesteld dat het gebruik van een kreet als `de joden gaan op jacht' uitdrukkelijk de bedoeling heeft om bij rivaliserende groepen antisemitische uitlatingen uit te lokken. Mijn conclusie was: `Daarmee is het pro-joods zijn zelf antisemitisch geworden.'

Kuper vindt die conclusie onbegrijpelijk. Hij schrijft: ,,Het zingen van `joden' kun je dom en leeg en lachwekkend vinden. Het zoekt inderdaad een antisemitische respons (`joden aan het gas'), maar het rechtvaardigt die respons niet. Wie `Joden aan het gas' zingt, is daar zelf verantwoordelijk voor. Een Feyenoordsupporter is geen willoos dier dat door een Ajacied wordt gedwongen de wet te overtreden.''

Dat is een tamelijk onnozele opvatting van de eigen verantwoordelijkheid, die gelukkig niet door ons rechtssysteem wordt gedeeld. Een eenvoudig voorbeeld kan dat duidelijk maken. Wij gaan terug naar de Tweede Wereldoorlog. Door een toeval kom ik te weten dat in een bepaald huis joden worden verborgen. Nu word ik op straat aangesproken door een groep SD'ers die mij vragen of ik nog een paar joden weet te zitten. Het principe huldigend dat een mens altijd de waarheid moet spreken, wijs ik naar het bewuste huis. Wat die SD'er doet met deze informatie moet hij zelf weten, hij is immers geen willoos dier zonder eigen verantwoordelijkheid.

Nog simpeler ligt het bij de huurmoordenaar. Als ik een huurmoordenaar ƒ20.000,- betaal om Simon Kuper om te leggen – ik hoor net dat dat de prijs is – dan kan ik wel verklaren dat het in laatste instantie de verantwoordelijkheid blijft van de huurmoordenaar, maar geen enkele rechter zal met zo'n argument genoegen nemen.

Zo is het natuurlijk ook met het uitlokken van antisemitisch gedrag. Als iemand door te provoceren de uitdrukkelijke bedoeling heeft om anderen tot antisemitisme te bewegen dan doet hij dat kennelijk omdat hij het belangrijk vindt dat die antisemitische opmerkingen in de openbaarheid komen. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij er zelfs van geniet. Mogelijk ziet hij zijn provocaties ook als een wapen om de uitslag te beïnvloeden. Maar wat de motivatie ook moge zijn, door zijn gedrag is hij uiteindelijk zelf een antisemiet geworden, zoals de man die door het spreken van de waarheid ook plotseling veranderd is in iemand die joden heeft aangegeven.

Volgens Kuper is Tottenham Hutspor evenals Ajax een club met relatief veel joden en noemen de supporters van Tottenham zichzelf Yiddoes. Geen enkele jood schijnt daar in Engeland bezwaar tegen te maken, behalve de joodse vrouw van de voorzitter. ,,Maar alleen'', schrijft Kuper, ,,omdat yiddo een scheldnaam voor jood is.'' Ik geloof dat niet zo. Als yiddo net als smous een scheldwoord is, kan ik mij niet voorstellen dat alleen de vrouw van de voorzitter er wat problemen mee heeft.

Ajax is er altijd prat op gegaan dat er veel voor de zwarte spelers wordt gedaan. Stel nu eens dat de supporters – voor het grootste deel blank – zich de naam nikkers zouden aanmeten, of zelfs supernikkers. Als ze dat zouden doen om zich werkelijk te identificeren, kun je er nog vrede mee hebben, maar dat doen ze niet. Ze doen het om de tegenpartij te provoceren tot het werpen van bananen en het maken van oerwoudgeluiden. Je kunt dan wel volhouden dat racistisch gedrag best voort kan komen uit niet-racistische motieven, maar als je zwart bent, in het doel staat, en een banaan krijgt toegeworpen, heb je daar geen boodschap aan.