`Congo is het slachtoffer van gangsters'

Vrede en economische wederopbouw zijn de prioriteiten van Gaëtan Kakudji, na president Kabila de machtigste man van Congo. ,,Nederlandse investeerders, wees welkom. En: geldwolven, blijf weg.''

Hij rijdt in een donkerblauwe Renault Safrane. Gaëtan Kakudji, minister voor Binnenlandse Zaken van de Democratische Republiek Congo. AGC 00001, het kenteken van zijn auto, symboliseert zijn positie. Hij is de eerste na zijn neef, het staatshoofd. Rechterhand van president Laurent-Désiré Kabila. Sommigen in zijn entourage zeggen dat hij in zijn eentje een bewind overeind houdt dat niet alleen wordt geplaagd door oorlog, armoe en economische malaise maar ook door incompetentie en onderlinge rivaliteit. In de tijd dat Mobutu nog aan het bewind was, vóór mei 1997, heeft hij jarenlang als balling in België gewoond.

Aanleiding voor de ontmoeting is het bestand dat deze maand is ingegaan. Een staakt-het-vuren dat een eind moet maken aan negentien maanden burgeroorlog, waarbij zes nationale legers, drie rebellenorganisaties en ten minste tien milities zijn betrokken. Het bestand maakt deel uit van een vredesakkoord dat verder voorziet in de terugtrekking van buitenlandse troepen, de ontwapening van milities en een nationale dialoog die tot vrije verkiezingen moet leiden. De Verenigde Naties sturen een uitgebreide waarnemersmissie naar Congo die moet controleren of de strijdende partijen zich houden aan het bestand.

Het gesprek vindt plaats op de eerste verdieping van het ministerie, in zijn lichte werkkamer, met uitzicht op het water van de Congo. Houten snuisterijen uit andere Afrikaanse landen vullen de tafel. Een Philips-combinatie van video en tv prijkt naast de leren sofa. De uitwisseling wordt regelmatig onderbroken door het gesnerp van zijn mobiele telfoon.

Critici van de regering zeggen dat het land niet alleen lijdt onder oorlog maar ook onder economisch wanbeleid en vriendjespolitiek. Wat is uw reactie?

,,U doelt waarschijnlijk op de verhalen dat de president zich omringt met vertrouwelingen uit zijn provincie en zijn familie. Leugens. Een kwaadaardige verdraaiing van de feiten. De geheime diensten van België en Frankrijk voeren een lastercampagne tegen president Kabila. Daarbij worden ze gesteund door de oude aanhang van Mobutu. Ze moeten eens ophouden met hun vieze spelletjes. De president is een nationalist, niet de belangenbehartiger van zijn provincie Katanga. Kijk maar naar de samenstelling van de regering. Ze telt vertegenwoordigers uit alle delen van het land.''

Congo heeft een enorme economische potentie. Maar 32 jaar zelfverrijking van Mobutu en negentien maanden burgeroorlog hebben het land aan de rand van de afgrond gebracht. Wat moet er gebeuren om de neergang te keren?

,,Congo is het slachtoffer van dieven, van gangsters, van piraten. Rwanda, Oeganda en Burundi hebben de handvesten van de Verenigde Naties en van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid geschonden door ons land te bezetten. Zij stelen onze rijkdommen, zij verkopen onze diamanten op de Belgische markt. De internationale gemeenschap moet met eenzelfde verontwaardiging op die buitenlandse agressie reageren als destijds bij de Iraakse bezetting van Koeweit. Ze moet sancties instellen om de verkoop van onze bodemschatten te voorkomen. Alleen zo kan er een eind komen aan de oorlog die ons land ruïneert.''

Alle strijdende partijen hebben het vredesakkoord van Lusaka getekend. Dat geldt voor zowel Rwanda, Oeganda en drie rebellenorganisaties aan de ene kant, als voor de Congolese regering, Zimbabwe, Angola en Namibië aan de andere kant. Vormt dit akkoord een reële basis voor vrede?

,,Wij hebben het akkoord van Lusaka getekend om een eind aan de oorlog te maken. Dat is een absolute voorwaarde voor de wederopbouw van ons land. De internationale gemeenschap moet er wel voor zorgen dat de buitenlandse aggressors ons land verlaten zodat we weer over ons volledige territorium kunnen beschikken. Zij zijn het die de vrede bedreigen, niet wij.

Vrede en stabiliteit zijn nodig om het vertrouwen van buitenlandse investeerders in ons land te herstellen. Wij zullen hun het juridisch kader bieden om hun kapitaal te beschermen. Wij zijn voorstanders van de markteconomie, geen communisten, zoals sommige Belgische tongen suggereren. Buitenlandse bedrijven krijgen in Congo alle kans om een goede boterham te verdienen. Zolang ze de bevolking maar helpen om aan de armoe te ontsnappen, door werkgelegenheid en koopkracht te scheppen. Daarom zeg ik: `Nederlandse investeerders, wees welkom'. En: `geldwolven, blijf weg'.''

Sinds de onafhankelijkheid in 1960 zijn er in Congo nooit verkiezingen gehouden. Is de regering bereid tot invoering van de democratie?

,,Zeker. Mobutu heeft het proces van democratisering in 1965 onderbroken. Maar president Kabila heeft bij zijn aantreden in 1997 onmiddellijk gezegd dat hij die draad weer wil oppakken. De oorlog heeft die ontwikkeling verstoord. Op het moment liggen er vergevorderde plannen om een overgangsparlement te vormen dat een nieuwe grondwet en algemene verkiezingen moet voorbereiden. De leden van dat overgangsparlement kunnen in het regeringsgebied vrij worden gekozen en zullen voor het bezette deel van Congo door coöptatie worden vastgesteld.''

U klinkt zo liberaal. Hoe komt het toch dat uw land zo'n slechte naam op het gebied van de mensenrechten heeft?

,,Die kritiek komt vooral van mensen die zelf kampioen zijn in het schenden van de mensenrechten. Van de oude aanhang van Mobutu. Van de westerse financiële gemeenschap die nu ook weer de buitenlandse aggressors Rwanda, Oeganda en Burundi steunt. Heeft u onze kranten gelezen? Heeft u gezien dat ze zelfs ministers beledigen, soms op een onverantwoorde manier? Dat kan dus in Congo.''

Als de regering het zo goed doet, waarom kreeg ze dan onlangs zulke ongezouten kritiek te verwerken tijdens de `Consultation Nationale', het openbaar debat dat door de gezamenlijke Congolese kerken was georganiseerd? Ze werd onder meer beschuldigd van corruptie, incompetentie en machtsmisbruik.

,,President Kabila heeft het initiatief van de kerken onmiddellijk omarmd. Dat er zoveel kritiek kwam, laat zien hoeveel vrijheid van meningsuiting er in ons land bestaat. Maar veel van de verwijten spraken elkaar tegen. We moeten afwachten welke conclusies president Kabila uit de consultatie trekt.''