Ruimen voor de vijfde baan

De kettingzagen hebben hun werk gedaan, de houtversnipperaars hebben hun sporen achtergelaten. Begraafplaats Wilgenhof bij Hoofddorp biedt na de kap van meer dan 250 bomen een troosteloze aanblik.

Bij de uitbreiding van Schiphol ligt de begraafplaats in de weg. De doden moeten wijken voor de economische vooruitgang. In 2002 worden Wilgenhof en de naastgelegen joodse begraafplaats Gas Hasjalom daarom gesloten. De 1300 eigenaren van een eigen graf krijgen de keuze hun doden op kosten van de gemeente elders te laten herbegraven. Tot nu toe zijn er volgens beheerder Elco van Es zo'n zestig verzoeken voor een herbegraving binnengekomen.

Over een paar jaar loopt pal achter de begraafplaats de vijfde baan. Direct naast de begraafplaats zullen de vliegtuigen naar de startbaan taxiën en hun motoren warm laten draaien. Vanuit de verkeerstoren moeten de luchtverkeersleiders met het blote oog de vijfde baan kunnen zien, dus alles dat boven de zichtlijn uitstak moest worden neergehaald. Bij de ingang van de begraafplaats is de begroeiing nog zo'n twee meter hoog, naar het einde van de begraafplaats loopt dat af tot kniehoogte.

Niet alleen bomen zijn gesneuveld. Ook de Rietveld-aula, midden op de begraafplaats, staat de verkeersleiding in de weg. Het laatste gebouw dat Gerrit Rietveld voor zijn dood ontwierp, staat – passend genoeg – op deze begraafplaats. Behalve te hoog is het ook te gammel. Het pand zou de zware trillingen van de vliegtuigmotoren niet kunnen weerstaan. De laatste jaren zijn er enkele cosmetische ingrepen gedaan aan het gebouw, maar het zou eigenlijk grondig gerenoveerd moeten worden. Dat hoeft niet meer. Toch gaat de bijzondere aula niet verloren. Op de nieuwe begraafplaats in Zwaanshoek wordt op basis van de oorspronkelijke tekeningen van Rietveld een exacte kopie van de aula gebouwd, maar dan aangepast aan de moderne eisen.

Hoewel de begraafplaats zal worden gesloten, zullen er ook na 2002 nog steeds bijzettingen plaatsvinden. Hoe dat zal gaan, tussen de kerosinedampen en de brullende vliegtuigmotoren, weet Van Es nog niet. ,,Toch is het een uitdaging om er met alle beperkingen weer iets van te maken, ook al hebben we een afscheidsplechtigheid pal naast de taxibaan.''

Hij voorziet wel andere problemen: ,,Wat doe je bijvoorbeeld met vliegtuigspotters? Omdat je maar dertig meter van de start- en landingsbaan zit, is de begraafplaats voor die mensen een ideale plek. Een begraafplaats is in principe openbaar, maar we moeten misschien toch denken aan een soort pasjessysteem, hoewel dat erg duur wordt.''

Een kaart aan de muur van het kantoor van de beheerder laat zien hoe de toekomstige situatie zal zijn: de begraafplaats als kleine groene vlek omringd door de grote grijze vlakken van het luchthavencomplex. Wilgenhof was in de eentonige grasvlaktes van dit deel van de Haarlemmermeer een groene oase. Zoals zoveel oude begraafplaatsen – Wilgenhof dateert uit de tweede helft van de negentiende eeuw – was ook deze begraafplaats een lustoord voor allerlei vogels.

Sinds de kap is begonnen mist beheerder Van Es het sperwerpaartje, dat dagelijks boven de bomen rondvloog. Ook de valken, uilen en andere vogels hebben een goed heenkomen gezocht. Van Es hoopt dat dat tijdelijk is, want tegelijk met de rigoureuze kap is er op grote schaal ingeplant. De hoog opgroeiende wilgen, die zijn afgetopt tot onooglijke stammen van een meter of twee, zullen over een tijd weer gaan uitlopen.

,,Als de vijfde baan over een paar jaar open is, moet het er wel weer acceptabel uitzien. Om straks de bezoekers het zicht op de baan zoveel mogelijk te ontnemen, zijn we direct begonnen met de heraanplant. Maar ik geef toe, het ziet er nu verschrikkelijk uit. Het was een begraafplaats die door alle bomen een heel besloten karakter had, nu is het een winderige, koude vlakte.''