Premier Jospin: een dipje of een crisis

De oppositie verwijt de Franse premier Jospin `verstarring'. Jospin zelf kondigt aan het vuur van de hervorming brandend te zullen houden. Vanavond spreekt hij op televisie de natie toe.

De Franse premier Lionel Jospin zou vorige week naar Chili gaan, maar hij ging niet. En met de terugkeer van oud-dictator Pinochet naar dat land, had zijn afzegging niets te maken. Hij bleef thuis om orde op zaken te stellen. Om, vanaf afgelopen maandag, in een strak schema en volgens het poldermodel, zoveel mogelijk sociale en politieke partners te raadplegen dan wel het gevoel te geven dat ze meetellen. Om zijn ministers te regisseren, om het parlement van repliek te dienen, om te sussen en te blussen en tegelijkertijd het vuur gaande te houden of, waar nodig, het juist aan te wakkeren. Hij is thuisgebleven, kortom, om zijn op drift geraakte regering en zijn al evenzeer gehavende persoonlijke imago op koers te krijgen.

Vanavond spreekt hij, met hetzelfde oogmerk, op de televisie de natie toe – voor het eerst sinds een half jaar.

Zijn optreden, dat volgens de barometers een ,,aanvallend'' karakter zal hebben, zal een waarschijnlijk tumultueuze dag afsluiten. De opmerkelijk eensgezinde vakbonden van ongeveer alle publieke sectoren hebben aangekondigd vanmiddag met vele tienduizenden demonstranten de straat op te gaan. In Parijs vertrekken ze van verschillende punten en gaan op weg naar de voor hun branche symbolische bolwerken. Ze kunnen elkaar op kruispunten toezwaaien: de scholieren met hun ouders en het onderwijzend personeel, de administratieve sector, de technici en arbeiders, de artsen, de maatschappelijk werkers, de verpleegkundigen.

Landelijk heerst vandaag, net als vorige week, ,,zwarte donderdag'' op waarschijnlijk meer dan de helft van de 854 belastingkantoren: de loketten zijn dicht of er zijn stiptheidsacties. De datum voor de indiening van de belastingaangifte is al twee keer verdaagd, nu tot eind deze maand. De zeven vakbonden in de sector hebben Christian Sautter, minister van Economie en Financiën, daarenboven een ,,diepe crisis'' in het vooruitzicht gesteld.

Niet alleen Jospin en zijn kabinet zijn dus op drift geraakt.

Hoe kán dat nu? Iedereen vraagt zich dat af. Het gaat Frankrijk voor de wind – men zou bijna zeggen: als nooit tevoren. De meevallers belopen zomaar 16 tot 17 miljard gulden, het begrotingstekort is in 1999 boven verwachting bijna één procent gedaald (van 2,7 naar 1,8 procent van het Bruto Nationaal Product), de staatsschuld is enigszins afgenomen, de belastingopbrengsten zijn met 7,2 procent gegroeid, het systeem van sociale voorzieningen is ook al uit de rode cijfers en de werkloosheid komt, na lange jaren onder de 10 procent. Dit alles dank zij een bloeiende economie, die voor dit jaar alweer naar boven is bijgesteld en waarvan de groei nu geschat wordt op 3,4 tot 3,8 procent.

Een belangrijke oorzaak van de ondanks alle fraaie cijfers ontstane crisissfeer is: hervorming. Dat is het vuur dat, wat Jospin betreft, gaande gehouden moet worden. Het woord weerklinkt overal, bijna zoals perestrojka en glasnost in een ander land, in een andere eeuw. Het systeem van ziektekostenverzekering, van belastinginning, van de overheidspensioenen, ze moeten allemaal hervormd. Niet alleen Jospin en zijn ministers vinden dat, dat vindt iedereen. Er is veel te zeggen voor een algemene ziektekostenverzekeringen, het is inderdaad verspilling van energie, tijd en geld dat er verschillende loketten en instanties zijn waartoe belastingplichtigen zich moeten wenden en waar het proces van automatisering zo ongeveer nog op gang moet komen en de publieke sector hééft ontegenzeggelijk veel kostbaarder pensioenvoorzieningen dan de private.

Maar het gaat om de manier waarop. Het gebeurt allemaal plompverloren, zonder overleg, en ,,van bovenaf'', zeggen de bonden.

Een andere, paradoxale oorzaak van de crisis is het gebrek daaraan, dat wil zeggen: de economische bloei. De jarenlang uitgeknepen en door roofbouw uitgeputte gezondheidszorg en het met geweld en overbelasting kampende onderwijs willen nu ook hun deel uit de vleespotten dat hun overigens ook is toegezegd, maar knopen zijn er nog niet doorgehakt. Zoals ook de laagste inkomens nog steeds op hun deel van de meevallers wachten en ook de belastingbetaler nog niet weet hoeveel evenzeer toegezegde lastenverlaging er voor hem in zit. En dan is er ook nog een parlementaire patstelling op het naar autonomie strevende Corsica, waardoor de premier van het moederland moet ingrijpen. Maar hoe en wanneer doet hij dat?

,,Immobilisme'', verstarring, daarvan beschuldigde een gretige rechtse oppositie Jospin vorige week. Hij reageerde in het geheel niet verstard, maar fel en als door een slang gebeten, met een retorisch getoonzette opsomming van door zijn regering bereikte doelen. Toch moet de ,,moderne'' socialist Jospin, die nadrukkelijk onderscheid maakt tussen een te bevorderen vrijemarkteconomie en een te vermijden ,,vrijemarktsamenleving'', nu ook van de vakbonden horen, dat hij ,,een politiek van de rekenmachine'' bedrijft en arbeidsplaatsen vernietigt.

Na drie jaar regeren heeft Jospin, volgens dezelfde publieke opinie, die hem nog steeds ongemeen hoog waardeert in de peilingen, het initiatief een beetje verloren. Het is misschien een dipje, zoals hij die al eerder te boven kwam, en dat deze keer begon met de oudtestamentische steniging door Palestijnse studenten, eind vorige maand, nadat Jospin de Hezbollah-beweging voor terroristen had uitgemaakt. Geen commentator in zijn eigen land nam het op voor die beweging en iedereen was het er eigenlijk wel over eens dat de premier waarheid had gesproken – maar hij had het niet mogen zeggen. Niet hij, hoewel zelfs licht gewond, maar Frankrijk werd in Bir Zeit gestenigd – Frankrijk dat nota bene zo graag een eigen rol wil spelen op het wereldtoneel. Het is een beeld dat Fransen schokt, om een andere reden dan Nederlanders geschokt zouden zijn als premier Kok hetzelfde overkwam.

Geen wonder dat in een opiniepeiling in L'Express deze week Jacques Chirac door 72 procent van de ondervraagden wordt aangeduid als degene die Frankrijk het beste kan vertegenwoordigen in het buitenland, terwijl Jospin, in dezelfde peiling, op het vlak van goede karaktereigenschappen aanzienlijk hoger scoort.

Het is precies deze tragiek die Jospin vanavond naar de studio dwingt.