`Hij slaapt nauwelijks meer'

Oggersheim, een grauwe buitenwijk van Ludwigshafen, is de thuishaven van oud-kanselier Kohl. Sinds het uitbreken van schandaal over de partijfinanciering heeft Kohl ook hier vrienden verloren.

In het populaire restaurant Mayer Hauswirtschaft aan de Schillerstrasse in Oggersheim wordt de naam van Helmut Kohl fluisterend uitgesproken. Natuurlijk komt de oud-kanselier als hij over is uit Berlijn nog wel eens langs met Hannelore om er zijn geliefde Paltser specialiteit Saumagen te eten of Leberknödel.

Maar verder wordt met hem alleen nog over koetjes en kalfjes gepraat. Niet over `de kwestie' (däre Sach); dat is al te pijnlijk geworden, zegt Paul Riegle, de baas van het restaurant. Veel ophef, zoals vroeger, maakt Riegle ook niet meer als Kohl komt. ,,De meesten in Oggersheim ontwijken hem liever.''

In het restaurant Goldenen Stern in Oggersheim herinnert de waard zich het laatste bezoek van de oud-kanselier nog als de dag van gisteren. Wat moest Kohl lachen toen hij de spreuk op de muur las: Für alle Fischer, Jäger und andere Lügner. Gniffelend liet Kohl zich fotograferen met de herbergiers. Dat was vóór `de kwestie', in de herfst van 1999. Sindsdien is hij er niet meer gesignaleerd.

Oggersheim is de Heimat van Helmut Kohl. De grauwe buitenwijk van Ludwigshafen, in de Zuid-Duitse deelstaat Rijnland-Palts, staat bekend als het `rode nest'. De industriestad wordt gedomineerd door chemiegigant BASF en de meeste Duitse en Turkse arbeiders geven hun stem liever aan de sociaal-democraten dan aan de CDU.

Kohls verbondenheid met Oggersheim is groot. Zelfs nu hij een appartement in Berlijn heeft betrokken Kohl is tenslotte nog parlementariër gaat de reis regelmatig terug naar huis: naar de witte bungalow aan de Marbacherstrasse, aan de rand van Oggersheim waar een enkele bewaker een oogje in het zeil houdt. In Ludwigshafen en omgeving wonen Kohls trouwste vrienden. Maar zelfs in zijn thuishaven is het eenzaam geworden rondom de vroegere kanselier.

Na maanden van politieke turbulentie in verband met de zwart-geld-affaire, begint morgen de parlementaire onderzoekscommissie met verhoren. Toch heeft Kohl zijn straf allang gekregen. Sinds hij in december vorig jaar bekende dat hij er als CDU-leider illegale rekeningen op nahield, is hij zijn politieke thuis kwijt.

Met zijn inzamelingscampagne voor de CDU voert Kohl nu een stille strijd om weer opgenomen te worden in `de familie'. Vrijdag wil hij, na vier maanden afwezigheid, opnieuw in de Berlijnse Bondsdag verschijnen om zijn isolement te doorbreken. ,,Kohl is verbluft dat veel politieke vrienden die hij heeft geholpen, niets meer van hem moeten weten. Hoe is het mogelijk dat zijn eigen partij hem zo laat vallen'', zegt Erich Ramstetter, een katholieke priester in Ludwigshafen. ,,Kohl is er kapot van, hij slaapt nauwelijks meer. Dat is vaak zo bij deze reuzen. Ze zijn veel gevoeliger dan iedereen denkt.''

Monsignore Ramstetter is de `biechtvader' van Kohl. De priester is een vriend, ook in tijden van nood. Hij kent Kohl al veertig jaar. Bij Ramstetter ging Kohl altijd al te rade. Als Kohl belangrijke toespraken moest houden, gaf Ramstetter hem waardevolle adviezen. Bij het ontwikkelen van zijn beroemde tienpuntenplan voor de Duitse hereniging, in december 1989, behoorde naast Kohls vrouw Hannelore, ook Ramstetter tot de kleine groep uitverkorenen.

,,In het begin van de affaire stond iedereen hier in Ludwigshafen nog achter Kohl; nu staat hij er slechter voor. Zelfs zijn inzamelingsactie voor de partij wordt in diskrediet gebracht'', zegt Ramstetter. Een week geleden heeft hij nog met Kohl gewandeld in het Pfälzer Wald; dat doen ze regelmatig samen. ,,Kohl vindt het onbegrijpelijk. Ze verwijten hem dat hij zich vrij wil kopen, terwijl geld in zijn leven werkelijk nooit een grote rol speelde.''

Ramstetter woont bij de pastorie St. Josef, in Friesenheim. In die wijk is Kohl geboren. De jonge Kohl ging er naar het gymnasium. Hij was er lid van de voetbalclub Gut Holz. Kohl was met zijn vrienden een geziene stamgast van het lokaal Im Weinberg. En in dansclub Knöller ontmoette hij Hannelore.

Sinds deze tijd kent Fritz Nitsch Kohl al. Nitsch, een oude partijman, is nog steeds trots op Kohl. Hij heeft George Bush naar Oggersheim gehaald èn Gorbatsjov. Kohl mag misschien wat ,,onbedachtzaam'' met partijgelden zijn omgegaan, ,,alles valt in het niets bij Kohls prestaties'', zegt Nitsch, ook een Oggersheimer. ,,We hebben nog nooit zulke goede banden met onze buren gehad. Het buitenland vertrouwt ons weer.''

Als een van de weinige CDU'ers die Oggersheim telt 200 in totaal - blijft Nitsch zijn vriend trouw. Bovendien, voegt hij er aan toe, is het heel normaal voor alle partijen om geld los te peuteren bij bedrijven. Bimbes noemen ze dat in de Palts. De Paltser is nu eenmaal gemakkelijk in de omgang, legt Nitsch uit. Op de wijnfeesten in de warme heuvels buiten de steden, waar ieder najaar een nieuwe wijnkoningin wordt gekozen, is het gemakkelijk zakendoen.

Nee, voor Nitsch was beslissend dat Kohl zich niet persoonlijk heeft verrijkt. Hoewel de CDU door het financiële schandaal kampt met geldproblemen en de partij veel aan geloofwaardigheid heeft verloren, bespeurt hij een nieuwe Aufschwung. Zodra Angela Merkel tot voorzitter is gekozen, zal het beter worden, verwacht Nitsch. Dan kan Kohl gerehabiliteerd worden.

Geen moeder kan haar zoon voorgoed verstoten, vindt ook Paul Schädler, een echte Paltser die al tientallen jaren partijman is. Natuurlijk moet de CDU een nieuwe start maken, ,,maar Kohl moet terug in de familie''.

Dat is een opvatting die bij de meesten in het land van Kohl niet populair is. In het lokaal Im Weinberg denkt Stjepan Kekez er het zijne van. Kohl kan zijn partij beter helpen door de namen van de donateurs te noemen en dan de politiek verlaten. ,,Voor de wet is iedereen gelijk: god, maar ook Helmut Kohl''. Hij herinnert zich dat de jonge Kohl ooit voor de keuze stond: politicus worden of boer. Misschien is het nu, zo suggereert Kekez, de hoogste tijd voor het platteland.