Rivierwater fnuikt nieuwbouw

Nijmegen vreest dat de bouw van de Vinex-locatie De Waalsprong in het honderd loopt door de aanleg van een bypass voor overtollig rivierwater. Maar de plannen zijn nog niet van de baan.

Staatssecretaris M. de Vries (Verkeer en Waterstaat) kijkt naar de dijk en ze is niet gechoqueerd. ,,Om nu te zeggen dat ik het vreselijk vind, nee. Ik vind het minder erg dan een geluidswal.''

Werkbezoek in Lent bij Nijmegen. Staatssecretaris De Vries zit in een busje dat haar rondrijdt langs de noordoever van de Waal bij Nijmegen. Twee weken geleden heeft ze laten weten dat de Nederlandse rivieren meer ruimte moeten krijgen. Dat dijken niet steeds maar hoger kunnen worden gemaakt. Dat er zogenoemde retentiegebieden moeten komen. Dat er overloopgebieden moeten worden aangewezen in geval van een calamiteit.

Ze zei ook dat de Waal bij Nijmegen een ,,flessenhals'' vormt die om maatregelen vraagt. En, tot ontzetting van Nijmegen, dat er over de Vinex-locatie de Waalsprong in Nijmegen nog ,,harde noten'' moeten worden gekraakt. Er zou een ,,bypass'' voor de Waal moeten worden aangelegd. Een ,,nevengeul'' voor de Waal die bij calamiteiten de Waal zou kunnen ontlasten. Een ,,groene rivier'' die bij een rampzalig hoge waterstand onder water gezet kan worden. De gemeente ondernam actie en nu rijdt de staatssecretaris met haar gevolg door het Gelderse Vinex-landschap. De eerste huizen staan al in wat straks een autoluwe wijk moet worden.

Burgemeester E. d'Hondt en wethouder P. Depla van Nijmegen hebben het busje laten stoppen op een plaats die een indruk geeft hoe zo'n nevengeul eruit zou gaan zien. Een extra bed voor de Waal met dijken zoals deze, waar bewoners van de Vinex-locatie De Waalsprong straks tegenaan zullen moeten kijken. ,,Dit wordt je uitzicht'', zegt Depla met iets van weerzin in zijn stem. Maar De Vries geeft geen krimp. ,,Het hangt er maar helemaal van af wat je met zo'n dijk doet. Je zou hem kunnen laten begroeien.'' Hoog hoeft de dijk van een nevengeul volgens de staatssecretaris niet per definitie te worden. ,,Hoe breder je de geul maakt, hoe lager de dijk kan worden.''

In de Vinex-locatie De Waalsprong, die volgens het ministerie van VROM tot de betere van Nederland zal behoren, is een vriendelijke omgang met het milieu tot norm verheven. Er zullen volgens het structuurplan niet alleen 11.000 woningen worden gebouwd, ook wordt een ,,prachtig stuk natuur'' aangelegd bestaande uit water, oevers, speelweiden, stranden en bossen. Er komen enkele grote waterplassen die als retentiebekkens moeten dienen van regen- en kwelwater. Het water kan vervolgens via een ,,uniek kringloopsysteem'' gebruikt worden als huishoudwater, tweede kwaliteit water, voor het doen van de was, het spoelen van de wc en het sproeien van de tuin. Wie zijn auto wil wassen, mag dat niet zomaar voor zijn voordeur doen, maar in speciale wasinstallaties die zijn aangesloten op het riool. Er komen hondenuitlaatplaatsen. En energiebedrijf Nuon zet zes windturbines neer die het gehele Waalspronggebied van energie kunnen voorzien.

Burgemeester d'Hondt, die tevens namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten lid is van de Stuurgroep Deltaplan Grote Rivieren, reageerde in eerste instantie afwijzend op de plannen voor een reservebed naast de Waal. Inmiddels zijn de scherpe kantjes eraf. Staatssecretaris De Vries kwam gisteren met de gemeente Nijmegen overeen dat het bestaande structuurplan voor de Vinex-locatie ,,niet of zo min mogelijk'' geraakt zal worden. Op verzoek van de gemeente zal Rijkswaterstaat in een zogenoemde quick scan onderzoeken of maatregelen bij de nauwe Waal bij Nijmegen mogelijk zijn binnen het bestaande structuurplan.

Het onderzoek moet vóór 1 augustus klaar zijn. Daarbij zal Rijkswaterstaat eerst onderzoeken wat internationaal, en vooral in Duitsland, de mogelijkheden zijn om de Rijn meer ruimte te geven. Pas daarna komen eventuele maatregelen in het Nijmeegse in beeld: de aanleg van een nevengeul buiten de Vinex-locatie om, bijvoorbeeld ten noorden van het Waalspronggebied; de aanleg van een nevengeul binnen de Vinex-locatie inclusief het terugleggen van de dijken, of een combinatie van deze mogelijkheden.

Het terugleggen van de dijken is geen goed plan, vindt wethouder Depla, tot anderhalve maand geleden werkzaam op het ministerie van Verkeer en Waterstaat als politiek adviseur van minister Netelenbos. Depla: ,,Je moet dan zaken gaan amoveren zoals dat heet. Slopen. De Vinex-locatie komt verder van het centrum van Nijmegen af te liggen. Dat was juist niet de bedoeling.''

En een geul aanleggen waarbij je gebruik maakt van de ontgrondingen ten behoeve van de waterplassen in De Waalsprong? Ook liever niet. Burgemeester d'Hondt: ,,Ik begrijp best dat je met een blik op de kaart denkt dat je voor zo'n geul die plassen kunt gebruiken. Maar dan moet de hele waterhuishouding van dat gebied veranderen.'' Weg mooi plan voor een ,,uniek kringloopsysteem'' in het ,,kloppend, natte hart van de Waalsprong''. Rivierwater is immers niet schoon genoeg om de was mee te doen.

Blijft wat Nijmegen betreft over een geul ten noorden van de snelweg A15 of, nog liever, actie voeren in de Internationale Rijncommissie. Daar moeten meer maatregelen worden afgedwongen. Burgemeester d'Hondt: ,,De druk in de Rijncommissie moet opgevoerd worden.''

Staatssecretaris De Vries houdt een slag om de arm. Na afloop van de rondrit door het gebied legt ze uit dat we met z'n allen moeten vermijden dat we later enorme problemen krijgen met het rivierwater, omdat we nu relatief kleine problemen niet willen oplossen. Dat veel mensen die de evacuatie vijf jaar geleden hebben meegemaakt vaak niet beseffen hoe groot de kans op een echte ramp destijds is geweest. Staatssecretaris De Vries: ,,De kans dat een nevengeul moet worden gebruikt is net als bij de calamiteitenpolders eens in de 1250 jaar. Maar dat kan ook morgen zijn.''

En kunnen met deze afspraak ook andere gemeenten dan Nijmegen gerust zijn dat hun bouwplannen niet in de war gestuurd worden door maatregelen in de strijd tegen het water? De Vries, afwerend: ,,Iedere gemeente heeft haar eigen problemen.''