`Mentaliteit moet worden aangepakt'

,,We kunnen in Marokko niet van een democratie spreken zolang er een fundamentele ongelijkheid tussen mannen en vrouwen bestaat.'' Voor Mohammed Said Saadi, de gevolmachtigd minister die het `actieplan voor integratie van de vrouw in de ontwikkeling' onder zijn hoede heeft, is er geen twijfel. Verbetering van de sociale en rechtspositie van de vrouw is essentieel voor democratisering in Marokko.

In Rabat licht Saadi de plannen van het kabinet toe. Enerzijds worden in samenwerking met andere ministeries en onafhankelijke hulporganisaties alfabetiseringscampagnes opgezet en de voorlichting over geboortenbeperking gestimuleerd om zo de sociale en economische positie van de vrouwen te verbeteren. Daarnaast zijn er wettelijke maatregelen die de rechtspositie van de vrouw in en voor het huwelijk moeten verbeteren. Hieronder valt een verbod van polygamie en verstoting van vrouwen, de verhoging van de huwbare leeftijd tot 18 jaar, een versterking van de positie van de vrouw bij het aanvragen van echtscheiding en het recht op de helft van de boedel. Deze laatste voorstellen hebben heftige recties veroorzaakt in traditionele kringen in Marokko. Afgelopen weekeinde demonstreerden zo'n half miljoen mensen in Casablanca tegen de voorgenomen veranderingen.

De protesten waren te verwachten meent de minister. ,,We raken zaken die de mentaliteit en de fundamenten van de patriarchale samenleving bepalen. Dus het is begrijpelijk als er reacties komen.'' Saadi hoopt de veranderingen de komende jaren te kunnen doorzetten. Hij erkent daarbij het grote contrast tussen het platteland, waar een ruime meerderheid van de vrouwen geen toegang heeft tot het onderwijs, en de grote steden, waar de vrouwen hun plaats veroveren in de politiek, de overheidsdiensten. Een wettelijke verandering is noodzakelijk, maar niet voldoende. ,,Het zal duidelijk zijn dat er ook een bewustwordingsproces op gang gebracht moet worden die de fundamentele mentaliteit aanpakt.''

Het verzet blijft overigens niet beperkt tot de straat: ook de minister van Islamitische Zaken uit het kabinet van premier Youssoufi, Abdelkédir Alaoui M'daghri, uitte felle kritiek op het actieplan dat volgens hem de continuïteit van de islam in gevaar brengt.

,,De minister heeft zijn reserves geuit, dat is waar'', erkent Saadi diplomatiek. ,,Maar hij heeft ook een opening geboden door de ulama (islamitische schriftgeleerden, red.) om een uitspraak te vragen over de aanpassingen. En wat de fundamentalisten betreft: dat is slechts een van de interpretaties van de islam. Ik ben ervan overtuigd dat we een consensus kunnen bereiken.''

De minister ontkent met klem dat de aanpassingen een secularisering van de islamitische wetgeving inhouden, een verwijt dat met enige regelmaat opduikt in orthodoxe kring. ,,U kunt de voorstellen geen civielrechtelijke kwestie noemen. We baseren ons nog altijd op de islamitische wetten, die we willen aanpassen aan de moderne tijd'', aldus Saadi.

Hij ziet zich vooral gesteund door koning Mohammed VI, die sinds zijn troonbestijging herhaaldelijk liet weten dat hij de verbetering van de positie van de vrouw tot zijn prioriteiten rekent. De koning kan zich anderzijds niet permitteren de islamitische leiders tegen zich in het harnas te jagen.

Saadi blijft optimistisch. ,,De Moudawana (de familiewetgeving) is uiteindelijk een zaak waarover Zijne Majesteit beslist in zijn rol als Aanvoerder der Gelovigen. Binnenkort wordt een commissie ingesteld die een advies uitbrengt. Op basis hiervan zal de koning een besluit nemen. Zijn duidelijke boodschap geeft aan dat Marokko op de weg van de vooruitgang zit.''