Persstemmen

De Volkskrant

[...]Het is echter de vraag of de paus met dit gebaar bereikt wat hij wil. Het mea culpa is omvangrijk maar zeker niet alomvattend. De paus erkent de fouten gemaakt door gelovigen, maar de kerk zelf is en blijft heilig en onfeilbaar. [...]

Toch is deze historische knieval van meer betekenis dan de excuses van de regeringsleiders die hem de afgelopen jaren en maanden voorgingen. Zelfkritiek binnen de kerk is iets totaal nieuws en niet zonder risico voor het machtsinstituut dat de katholieke kerk is.

Het erkennen van misdaden en het feilen van de zonen en dochters van de kerk zou op termijn kunnen leiden tot een relativerende benadering van haar claim op de waarheid. Immers, als de mensen die de kerk vormen feilbaar zijn, hoe kan de kerk dan zelf onfeilbaar zijn?

Werkelijk betekenisvol zou de poging tot verzoening van de paus pas worden als de beleden verwerping van discriminatie, uitsluiting en onderdrukking ook wordt toegepast op de gang van zaken binnen de kerk.

Als buitengesloten katholieke theologen en vrouwen een volwaardige plaats krijgen binnen de kerk, en zelfkritiek niet ophoudt bij het heden. Voor de Nederlandse bisschoppen biedt het mea culpa in dat opzicht een uitgelezen kans de verdraagzaamheid en ruimte voor andersdenkenden in de Nederlandse kerkprovincie te vergroten.

Algemeen Dagblad

[...] Het is opbeurend dat Johannes Paulus zich heeft gedistantieerd van [...] grove ontsporingen. Maar sommige van zijn spijtbetuigingen waren halfslachtig. Hij had onverbloemder moeten spreken over de houding van zijn kerk tegenover de jodenvervolging. [...]

Of de kerk van Rome gisteren een keerpunt heeft bereikt, zal de toekomst leren. In het beste geval inspireren de woorden van Johannes Paulus tot meer verzet tegen onrecht, vernedering en geweld. Dan is, kijkend naar het heden, in een katholieke kerk geen plaats meer voor mensen als Pinochet. Dan sluit ze organisaties als de IRA buiten. Dan roept ze in Indonesië katholieken ter verantwoording die moslims naar het leven staan. Het staat allemaal nog te bezien.

De Standaard

[...]Als er iets is waar de kerk het al eeuwen lang moeilijk mee heeft, dan is het precies wel dit: toegeven dat er dingen mislopen. Want dat vereist de capaciteit om zichzelf te relativeren. [...]

Dat de kerk dit nu wel doet, is een goede zaak. De tijd dat machtsdenken en politieke overwegingen dit onmogelijk maakten is achter de rug. Daarom is het zo jammer dat de misstappen uitsluitend op de rug van overijverige individuen worden geschoven, terwijl de kerk zichzelf als instituut buiten schot houdt.

Zaak is dat historische gegroeide machtsdenken ook in de hele kerkelijke organisatie te laten voor wat het is. Het afzweren van misstappen in lang vervlogen tijden krijgt pas echt gewicht als de evolutie zeer duidelijk de andere richting uitgaat.

Vanzelfsprekend is er de jongste vijftig jaar zeer veel veranderd. De kerk als machtscentrum is dramatisch gekrompen. Maar de strikt hiërarchische structuur met alle nevenverschijnselen vandien, het celibaat, de onmogelijkheid voor vrouwen om priester te worden, het gebrek aan openheid, zijn erfenissen die belastend werken op pogingen om aan te sluiten bij een wereld die veel sneller evolueerde. De erkenning van fouten uit het verleden kan dat nooit opvangen.

Frankfurter Allgemeine

[...]Vijfhonderd jaar na de Reformatie en de ontdekking van Amerika, ruim tweehonderd jaar na de Verlichting en de Franse Revolutie, na een eeuw vol ideologieën die minachting voor de mens uitdroegen, vreselijke volkerenmoorden en ademloze vooruitgang, weet men dat de grote misdadigers van de wereldgeschiedenis niet aan de schoot van de roomse kerk zijn ontsprongen, dat de duistere plannen die de mensheid hebben geschaad niet in het Vaticaan werden uitgebroed. De tijden van confessioneel gekleurde of antireligieuze geschiedschrijving zijn voorbij. [...] Thans heeft de paus de blik `scherp gesteld' op de misstappen van zijn gemeenschap. Daarmee lijkt hij een passend antwoord te hebben gegeven aan velen die de roomse kerk als zondebok van de geschiedenis beschouwen. Dat kan evenwel bij redelijk denkende mensen niet tot de verkeerde conclusie leiden, dat buiten deze kerk geen fouten zijn gemaakt.

[...] De katholieke kerk, onder de bisschop van Rome historisch actief in de relatie tussen religie, cultuur en opgeëiste macht, is anderen in het gewetensonderzoek slechts moedig en deemoedig voorgegaan. Hij gaf de Duitsers daarmee een voorbeeld, niet onder vermeende collectieve schuld te bezwijken, maar in de geest van het christendom oprecht de verantwoordelijkheid te nemen voor die catastrofe in hun lange nationale geschiedenis. Als zovelen zich afvragen waarom de geschiedenis van de mensheid vol vergissingen en fouten, ondergang en misdaad is, heeft de paus allen een grote dienst bewezen.

Süddeutsche Zeitung

Thans heeft Johannes Paulus II zijn gebed van boetedoening uitgesproken, en van een historisch moment was weinig te merken. Moedig een nieuw tijdperk inluidend klonken zijn woorden niet - daarvoor bleef de Heilige Vader te algemeen.

Er was de niet echt baanbrekende vaststelling dat allen op de een of andere wijze schuldig zijn (alleen de kerk als instituut natuurlijk niet) en de bekentenis dat `enkele broeders' in het tweede millennium tegen het evangelie hebben gezondigd, maar over iets meer concreets spraken de paus en zijn kardinalen niet. Zo was er geen heldere uitspraak te horen over de jodenvervolging en niets duidelijks over de inquisitie, er waren geen verklaringen over de verdeelde kerk, en de misdrijven die in naam van het christendom tegenover andere volken en religies werden afgeraffeld. [...]

Als Johannes Paulus werkelijk iets baanbrekends voor ogen had, moet iemand hem dat bijtijds uit het hoofd gepraat hebben. Zijn Romeins gebed voor boetedoening was in ieder geval geen `mea culpa' in het hier en nu: het rook eerder naar veel wierook en weinig inhoud.

Jerusalem Post

[...]De mis van gisteren ging niet zo ver als veel verklaringen die Johannes Paulus in het verleden heeft afgelegd; de holocaust werd niet genoemd. [...]

Door wat hij gisteren in de liturgie van een gebedsdienst in het Vaticaan heeft uitgesproken, heeft Johannes Paulus de liturgie uitgebreid met een onderdeel dat zich voegt bij alle andere katholieke liturgie. [...] Het meest belangwekkende element van de mis van gisteren is het feit dat diep berouw voor het antisemitisme in het verleden nu een integraal onderdeel van de katholieke liturgie is geworden.