Moderne marskramers

Cosmetica, pannen, juwelen, vazen – ruim veertigduizend mensen in Nederland verdienen als moderne marskramers hun geld in de directe verkoop. Een gedragscode moet zorgen voor een beter imago.

Op een lange tafel in de huiskamer van M. Dorresteijn in Huizen staan kleine placemats klaar, een spiegeltje erop en een handdoekje ernaast. Eronder ligt, en daar gaat het uiteindelijk om, een bestelformulier. Dorresteijn is consulente van Jafra Cosmetics International. Vanavond presenteert ze de huidverzorgingslijn, aan kennissen, familie en collega-consulentes. ,,Ja, ik zie het al: een veeleisende huid'', zegt de consulente. Ze heeft de lampen op volle sterkte gedraaid en inspecteert de huid van de gastvrouw. Ze adviseert een bijpassende crème. Ook de vijf bezoekers, jonge werkende vrouwen, krijgen duidelijkheid over hun huidtype. Termen als `gestresste huid', `verzakking', `gevoelige ogen' en `craquelé rond de mond' gaan over tafel. ,,Hoe zie je dat allemaal?'', vraagt M. Voogel verbaasd. Dorresteijn wijst de rimpeltjes en droge en rode plekjes aan. Advies en uitleg, dat is de kracht van directe verkoop, meent de consulente. ,,Je kan toch een huid niet goed bekijken over de toonbank?'' En, benadrukt Dorresteijn, iedereen kan de producten gelijk uitproberen. Dat kan in de winkel niet.

De dames gaan aan de slag. Het gezicht wordt gereinigd en behandeld met een masker. ,,Hoe voelt het, dames?'' peilt de consulente. De vrouwen strijken over hun wangen. Heerlijk vinden ze het, lekker droog en zacht. ,,Een party voor keukenspullen vind ik helemaal niks'', vertelt Voogel. ,,Maar een avondje zelf aan de slag is gewoon leuk.''

Het gaat goed met directe verkoop in Nederland. Te goed, eigenlijk. De veertien bedrijven die zijn aangesloten bij de Vereniging directe verkoop, kunnen de vraag nauwelijks aan. ,,We willen wel groeien, maar we kunnen geen mensen krijgen'', vertelt manager K. van der Wielen van Walra huishoudtextiel. Voor Jafra werken landelijk twaalfhonderd consulentes. ,,Maar dat aantal zou ik zo kunnen verdubbelen'', zegt C. Heeremans, districtmanager.

De krapte op de arbeidsmarkt zit de branche dwars. ,,Een vaste baan vinden is makkelijk en daar kiezen veel mensen dan voor'', meent G. van den Hurk, secretaris van de vereniging. De ruim veertigduizend mensen die als moderne marskramers hun geld in de directe verkoop verdienen, doen dat als ondernemers. ,,Het gaat allemaal op eigen initiatief, er is geen controle van een werkgever of iemand wel werkt of niet.'' De verdiensten zijn gebaseerd op de omzet: consulenten ontvangen provisie over de verkochte producten, en soms daarnaast een vaste vergoeding.

Het Amerikaanse Tupperware, van de plastic opbergdozen en keukenspullen, kreeg door directe verkoop grote populariteit. Al meer dan dertig jaar organiseren de consulentes van dat bedrijf `party's'. Drie generaties vrouwen speelden al bingo en lieten zich voorlichten over het plastic. Nog steeds heeft Tupperware een sterke positie. In het voetspoor van dat bedrijf profiteerden nog dertien grote bedrijven, voornamelijk dochters van Amerikaanse giganten. Hoewel de volgers konden inhaken op het succes van Tupperware, zijn ze niet onverdeeld gelukkig met het oersterke imago van dat bedrijf. Het Tupperware-trauma wordt het genoemd. ,,Wie aan directe verkoop denkt, denkt aan de party's van Tupperware'', verzucht Jafra-consulente Dorresteijn.

De directe-verkoopbedrijven hechten sterk aan hun unieke manier van werken en blijven corrigeren. Jafra organiseert presentaties, geen party's. Walra huishoudtextiel heeft het over woonideeshows en de Zwitserse pannenfabrikant AMC organiseert proeverijen om de pannensets aan te prijzen.

Maar dat is niet het enige imagoprobleem. Heel in het begin is het al mis gegaan. ,,Dertig jaar geleden waren mensen nog niet voorbereid op thuis kopen. Toen is er best wel eens misbruik gemaakt van de klant'', zegt W. Ooms van AMC Nederland. ,,De gladde praters in de Mercedes, die hun handelswaar uit de kofferbak haalden, hebben van ons een negatief beeld gegeven'', vindt hij. Die kleine handelaars bestaan nog steeds, volgens de vereniging is het een komen en gaan van bedrijfjes in kleding, decoratiespullen, vazen en juwelen.

De vereniging probeert al meer dan twintig jaar de branche netjes en schoon te houden. Met de colportagewet in de hand, die klanten beschermt tegen oplichting, pleiten de leden voor een gedragscode. Zo nemen ze allemaal een afkoelingsperiode van dertig dagen in acht, waarin elke aankoop zonder verplichtingen geannuleerd kan worden.

Amway Nederland, naar eigen zeggen `de Albert Heijn onder de directe verkopers met achthonderd producten', gaat nog een stapje verder. Onbekend maakt onbemind, zo redeneren zij. En dat moet maar eens afgelopen zijn. De komende maanden benaderen zij consumentenorganisaties, Kamerleden en het publiek. ,,Directe verkopers zijn weinig zichtbaar. We merken dat dat een sektarisch beeld oplevert. En als er dan een keer iets misgaat, dan heeft iedereen zoiets van: `zie je wel'. De goeie dingen hoor je nooit'', aldus M. Bijlsma van Amway.

De Consumentenbond blijft alert op colportage. Volgens de bond is daar sprake van als de verkoper ,,in overwegende mate het initiatief neemt''. ,,Colportage is een agressieve verkoopmethode. De klant wordt op een onverwacht en vaak ook ongelegen moment voor een koopbeslissing geplaatst. Dat maakt het onmogelijk prijs en kwaliteit met die van soortgelijke artikelen in de winkel te vergelijken'', aldus een woordvoerder van de bond. Of het aangebodene te duur is, afgezet tegen vergelijkbare producten in de winkel, is dan ook moeilijk te zeggen. Dankzij de colportagewet is het wel altijd mogelijk binnen acht dagen een aankoop ongedaan te maken, het beste per aangetekende brief.