De Haagse Staat

EEN BUS VOL POLITIEKE GENOMINEERDEN..

Zo, ze zijn weer thuis. Het vierjaarlijkse weekje buitenslands van de Tweede-Kamervoorzitter en de leiders van de grootste Kamerfracties eindigde afgelopen donderdagmiddag in Zuid-Afrika's regeringscentrum Pretoria. Voorzitter Van Nieuwenhoven en de fractieleiders De Hoop Scheffer en Melkert vlogen nog dezelfde avond terug naar Nederland. De collega's Dijkstal, De Graaf en Rosenmöller plakten er nog een privé-dagtochtje aan vast, dat voerde naar het wildpark Pilanusberg op twee uur rijden van Pretoria.

Zes prominente Kamerleden samen op reis. Of beter: zes Kamerleden, plus vier stafmedewerkers, plus de Nederlandse ambassadeur in Zuid-Afrika met zijn representatieve echtgenote, plus een schare ambassadepersoneel, plus veertien journalisten, een cameraman en een fotograaf, plus enkele gidsen en chauffeurs. Het was, alles bij elkaar, een klein rondreizend circus dat door Zuid-Afrika trok.

En, hoe was het? Het was een spoedcursus toegepaste groepsdynamica voor gevorderden, dat vooral. Opdracht: probeer scherpzinnig en goedgemutst te blijven in permanent gezelschap van politieke rivalen, indringend gevolgd door reporter's notebooks, microfoons en lenzen. Voor de hand liggende grappen waren dan ook niet van de lucht: `wie nomineren we vandaag om de bus te verlaten?'

Uit de weinige beelden die Nederland hebben bereikt, kan licht worden afgeleid dat de parlementaire leiders heerlijk gingen buitenspelen in Zuid-Afrika. Dat klopt, hoewel ten dele. Het leeuwendeel van het programma is besteed aan gesprekken in zaaltjes: met ANC-parlementariërs, met oppositieleiders, met wetenschappers, met vakbondsmensen. Bij een officeel diner en twee recepties ter residentie van de Nederlandse ambassadeur was het intensief socialiseren geblazen met Zuid-Afrikaanse prominenten. Excursies hadden vooral een `educatief' karakter, met uitzondering misschien van de voetbalwedstrijd Ajax Cape Town tegen Santos, waaraan een halve zondagmiddag werd besteed.

...MET HEEL GEWONE MENSEN...

Wie zelden verder kijkt dan het Haagse Binnenhof zou werkelijk denken dat Nederland kampt met immense problemen. Het is me toch ook wat, met de arbeidsongeschiktheid, collectieve lastendruk, haperend onderwijsvoorrangsbeleid, verontreinigd baggerslib en het multiculturele drama. Nee, zie dan Zuid-Afrika: 50 procent werkloosheid, 90 procent analfabetisme in townships, massale sterfte door aids, zeer hardnekkige `economische rassenscheiding', verbijsterende misdaadstatistiek, etcetera.

Alleen al ter bestrijding van polderblindheid zouden fractieleiders veel vaker dan eenmaal per vier jaar een groepsreis naar het buitenland moeten ondernemen. Hoewel ook daarvan het belang niet moet worden overschat. Het Haagse rollenspel van politiek en media schrijft voor dat er voortdurend spanningen zijn binnen de coalitie, dan wel dat de coalitie het veelgepredikte dualisme zo lelijk aan de laars lapt. De Zuid-Afrikareis zal aan deze heilige verontwaardiging geen einde hebben gemaakt.

Wat is dan de `netto-opbrengst' van de Haagse week op de punt van Afrika? Zijn er nieuwe coalities gesmeed? Nee. Het meest opvallende aan deze real life-soap is geweest dat de Nederlandse parlementair-politieke top op dit moment bestaat uit zulke volstrekt normale mensen. Van de fractieleiders Dijkstal, De Graaf en Rosenmöller is bekend dat zij, los van eventuele andere kwaliteiten, ook sociaal intelligent zijn.

Collega De Hoop Scheffer, die vooral voor radio en televisie wel eens een verkrampte indruk kan maken, wist zich onder zijn soortgenoten in `de bus' goed staande te houden. En zelfs Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven en partijgenoot Melkert, die van tevoren subtiel hadden laten merken dat ze als een berg opzagen tegen deze door zoveel persmuskieten geplaagde reis, ontliepen de groep geenszins.

Natuurlijk, politici zijn ook gewone mensen. Maar vier jaar geleden, toen de reis naar de Antillen en Aruba voerde, was van enige gezamenlijkheid in de parlementaire delegatie weinig sprake geweest, met de stijve voorzitter Deetman, listige Wallage, eenzame Heerma, solitaire Bolkestein en nerveuze Wolffensperger.

...EN GEEN NIEUWS OVER COALITIES

Gesprekken over eventuele toekomstige coalities zijn in Zuid-Afrika niet aan de diner- en borreltafels ontstegen. Op de eerste zaterdagavond, in `jazz-restaurant' The Green Dolphin aan de haven van Kaapstad, hebben de fractieleiders Dijkstal, De Graaf, De Hoop Scheffer en Rosenmöller wel hardop wat zitten filosoferen. (De PvdA'ers Melkert en Van Nieuwenhoven waren naar een literaire avond met Adriaan van Dis.) Zowel op de heen- als op de terugreis is er `bilateraal' ook wel over coalities gepraat. Maar voor het overige was het gezelschap te groot en het programma te vol om werkelijk diepzinnig-strategisch van gedachten te wisselen.

Wie over een volgende coalitie een serieus gesprek wil voeren, moet eerst een lange reeks onzekerheden op een rij zetten. Hoe komt het huidige kabinet aan zijn einde: via crisis of gewoon keurig in 2002? Wat worden de nieuwe accenten in de diverse verkiezingsprogramma's? Is Wim Kok beschikbaar voor een volgende termijn als PvdA-lijsttrekker en premier? Wordt de VVD onder Hans Dijkstal de grootste partij van Nederland? Zal het CDA zich met Jaap de Hoop Scheffer weer boven de dertig zetels kunnen uitworstelen? Hoe diep kan D66 nog zinken, in het licht van stabiel ongunstige opiniepeilingen? Gaat GroenLinks met Paul Rosenmöller een voorzichtig voorspelde verkiezingszege werkelijk binnenhalen?

In Zuid-Afrika is het een begrip: `the Big Five'. Dat heeft geen betrekking op vijf heren uit Den Haag, maar op de vijf meest voorkomende wilde diersoorten: de leeuw, de olifant, het luipaard, de buffel en de neushoorn. Sommige hebben geen of amper natuurlijke vijanden, andere willen hun tanden nogal eens lelijk in naburig vlees zetten.

Zo gaat dat, bij ecologisch evenwicht. En zo zal het gaan in de binnenlanden van Nederland. Alle dieren liggen te soezen in de middagzon. Wilde beesten jagen immers alleen als ze honger hebben en werkelijk kans maken hun prooi te verslaan.

Een fotoverslag van de parlementaire Zuid-Afrikareis door Roel Rozenburg is te zien via www.nrc.nl/DenHaag.