Logisch en zuiver

Vladimir Kramnik is 24 jaar. Ik vertel daar geen nieuws mee, maar ik schrijf het op omdat hij al zo lang bij de wereldtop hoort dat hij bijna beschouwd dreigt te worden als een veteraan, een van de vele kroonprinsen van Kasparov die kwamen en gingen zonder de baas te kunnen bedreigen.

In 1996 stond hij heel even bovenaan op de wereldranglijst. Hij hoorde het op het televisiejournaal en zei later dat hij vijftien minuten lang blij was geweest: ,,Wie in Rusland naar het nieuws kijkt, kan niet langer dan een kwartier blij zijn.''

Nu het met een match tussen Kasparov en Anand niet wil vlotten heeft iedereen het over Peter Leko als de nieuwe man, omdat die jong is en een sponsor heeft, wat tegenwoordig erg belangrijk is. Maar Kramnik is sterker.

Tijdens het toernooi in Linares brak Kramnik een persoonlijk record: 75 partijen achter elkaar zonder verlies, als je rapidpartijen niet meerekent. Hij verliest zelden en hij is de enige die veel partijen tegen Kasparov gespeeld heeft en daarin een gelijke score heeft gemaakt. Maar wint hij wel genoeg?

Op de website van Kasparov staat een interview met Kramnik waarin hem gevraagd wordt of hij niet teveel een egel is geworden. Is zijn stijl niet saaier dan vroeger?

Kramnik ziet het anders. Hij offert minder vaak dan vroeger, geeft hij toe, maar dat komt doordat hij het spel nu beter begrijpt. Hij is niet onder de indruk van de spectaculaire offers die het publiek graag ziet. ,,Waar het om gaat is dat ik merkte dat men er vaak toe neigt om te offeren nadat men het eerste deel van de partij miserabel heeft gespeeld; als er geen keuze meer is. Soms werkt dat en dan worden die partijen door alle schaakjournalisten briljant genoemd.''

Zo wil hij het niet meer. Hij wil zuivere en logische partijen spelen, zonder fouten die later door spectaculaire maar dubieuze ondernemingen moeten worden goed gemaakt. Hij zegt dat hij zijn partijen uit 1995 en 1996 onderzocht heeft en dat die op het oog interessanter waren dan wat hij nu speelt, maar ook veel meer fouten bevatten. Hij ziet nu meer dan vroeger, maar omdat hij zo veel ziet, weet hij ook beter wat er mis mee kan zijn en lijkt het of zijn spel vlakker is geworden.

De commentatoren bij schaaktoernooien hebben volgens Kramnik een misplaatste voorkeur voor spectaculaire offerpartijen. Ze zouden meer hun best moeten doen om ook mooie positionele partijen goed uit te leggen.

Daar zit wel wat in, maar stel je in de plaats van een commentator die een aantal partijen tegelijk moet behandelen. Er is een mooie zuivere positiepartij aan de gang. Wit staat iets beter en over een half uur zal hij dat nog steeds staan. Tegelijk is er aan een ander bord een wilde offerpartij waarover het oordeel iedere zet om kan slaan. Wat gaat daar gebeuren, wie gaat dat winnen? Daar zijn de toeschouwers nieuwsgierig naar en de commentator zelf ook. Hij duikt onder in de ondoorgrondelijke complicaties en kijkt slechts af en toe naar die andere partij om te melden dat er van het positionele front geen nieuws is. Volgens mij kan het niet anders.

In de achtste ronde van het toernooi in Linares speelden Kramnik en Kasparov, die samen bovenaan stonden, een wilde, spannende en moeilijk te doorgronden partij, een kluifje voor de commentator ter plekke. Het werd remise. ,,Een zeer goede partij. Ik was tevreden met mijn spel,'' zei Kramnik na afloop. Nog steeds is hij de enige van wie de schaakwereld denkt dat hij in een match tegen Kasparov overeind zou kunnen blijven.

Wit Kramnik-zwart Kasparov

1. Pg1-f3 Pg8-f6 2. c2-c4 c7-c5 3. g2-g3 d7-d5 4. d2-d4 Een weinig gangbare zet die Kasparov tot lang nadenken bracht. 4...d5xc4 5. Dd1-a4+ Lc8-d7 6. Da4xc4 Ld7-c6 7. d4xc5 Lc6-d5 8. Dc4-a4+ Ld5-c6 9. Da4-c4 Lc6-d5 10. Dc4-c2 e7-e6 11. Lf1-g2 Ld5-e4 12. Dc2-c4 Le4-d5 13. Dc4-h4 Ook tegen Kasparov geen remise door zetherhaling. Kramnik heeft zijn zelfrespect. 13...Lf8xc5 14. Pb1-c3 Ld5-c6 15. 0-0 Lc5-e7 Verdient volgens Kasparov maar liefst drie vraagtekens, nou, nou. Nauwkeuriger was 15...Pbd7. 16. Tf1-d1 Dd8-a5 17. Lc1-d2 Pb8-d7 18. g3-g4 Rustig 18. Tac1 was goed, maar dit is veel interessanter. 18...h7-h6 19. Dh4-g3 Da5-a6 20. h2-h4 Da6-c4 21. Ld2-f4 Dc4-b4 Hier was 21...g5 mogelijk, maar Kasparov had geen tijd om alle scherpe varianten uit te rekenen. 22. a2-a3 Db4xb2 23. Pf3-d4 Dreigt de zwarte dame te winnen. 23...g7-g5

Een heksenketel. Met 24. Lc1 kan wit de dame winnen, maar zwart krijgt voldoende compensatie. 24. Pd4xc6 g5xf4 25. Dg3-d3 b7xc6 26. Lg2xc6 Kasparov merkt op dat hij na 26. Tdb1 Pe5 27. Dd4 problemen zou kunnen hebben, bijvoorbeeld 27...Dc2 28. Dxe5 0-0 29. Pe4 Pxe4 30. Lxe4 Dc5 31. Dxf4 Lxh4 32. Dxh6. 27. Lc6xa8 Pd7-e5 28. Dd3-d4 Tf8xa8 29. Dd4xe5 Ta8-c8 30. Ta1-c1 Pf6-d5 31. Pc3xd5 Grappig, niet de zwarte dame verdwijnt, maar de witte. Kramnik dacht tijdens de partij dat hij hier gewonnen stond. 31...Db2xe5 32. Pd5xe7+ Kg8-g7 33. Tc1xc8 De5xe2 34. Tc8-g8+ Kg7-f6 35. Td1-d7 De2-e1+ 36. Kg1-g2 De1-e4+ 37. Kg2-h2 De4-c2 Maar zo weet zwart zich nog net te redden. 38. Kh2-g2 Dc2-e4+ 39. Kg2-h2 De4-c2 40. g4-g5+ h6xg5 41. Tg8xg5 Dc2xf2+ Remise

Wit Kramnik-zwart Shirov, vijfde ronde

1. Pg1-f3 d7-d5 2. d2-d4 c7-c6 3. c2-c4 Pg8-f6 4. Pb1-c3 d5xc4 5. a2-a4 Lc8-f5 6. Pf3-e5 e7-e6 7. f2-f3 Lf8-b4 8. e2-e4 Lf5xe4 9. f3xe4 Pf6xe4 10. Lc1-d2 Dd8xd4 11. Pc3xe4 Dd4xe4+ 12. Dd1-e2 Lb4xd2+ 13. Ke1xd2 De4-d5+ 14. Kd2-c2 Pb8-a6 15. Pe5xc4 b7-b5 16. a4xb5 Pa6-b4+ 17. Kc2-c3 c6xb5 18. Ta1-d1 Dd5-c5 19. De2-e5 Pb4-d5+ 20. Td1xd5

De openingstheorie gaat soms tot in het eindspel. Tot hier was alles al eerder gespeeld. 20...b5-b4+ De eerste nieuwe zet (bekend is 20...Dxd5), maar ook nu is het eindspel goed voor wit. 21. Kc3-b3 Dc5xd5 22. Lf1-e2 0-0 23. De5xd5 e6xd5 24. Pc4-a5 Tf8-e8 25. Le2-f3 Ta8-c8 26. Th1-d1 Te8-e3+ 27. Kb3-a4 b4-b3 28. Td1xd5 g7-g6 29. Td5-d7 Tc8-c2 30. Ka4-a3 Kg8-g7

31. Td7xa7 h7-h5 32. h2-h3 h5-h4 33. Ta7-b7 Tc2-c5 34. Ka3-b4 Tc5-f5 35. Tb7-c7 g6-g5 36. Pa5xb3 Tf5-f4+ 37. Tc7-c4 Tf4xc4+ 38. Kb4xc4 f7-f5 39. Pb3-d4 Kg7-f6 40. b2-b4 Te3-e1 41. b4-b5 Kf6-e5 42. Pd4-c6+ Ke5-d6 43. b5-b6 Te1-c1+ 44. Kc4-b5 g5-g4 45. b6-b7 Tc1-b1+ 46. Pc6-b4 Kd6-c7 47. h3xg4 f5xg4 48. Lf3-e4

Zwart gaf op.