Excuses

In zijn veelomvattende beschouwing over onze moderne `excuuscultuur' (Z 4 maart) bracht Bastiaan Bommeljé terecht ook de trage verwerking in ons land van de `holocaust', evenals de term zelf, ter sprake. Bijna onvermijdelijk ontkomt hij daarbij niet aan generalisaties.

Zo overschat hij de uitwerking van het Eichmann-proces van 1962, en schrijft hij ten onrechte dat `in de eerste naoorlogse jaren voornamelijk het woord `genocide' werd gebruikt'. In bijna alle Duitse studies werd aanvankelijk de typische naziterm `Endlösung' overgenomen: `Die Endlösung der Judenfrage in Europa' impliceerde immers dat een uitverkoren `men' inderdaad die `definitieve oplossing van het joodse vraagstuk' had verwerkelijkt.

Een boek van Gerald Reitlinger heette dan ook `The Final Solution', welke term aanvankelijk in de Angelsaksische terminologie werd gebruikt om later te worden verdrongen door de dubieuze term `holocaust'.

Léon Poliakov en Josef Wulf publiceerden een reeks van boeken, waaronder `Het Derde Rijk en de Joden'. Deze onthullende en deprimerende documentaties kregen, voor zover mij bekend, in ons land weinig aandacht. Toch maakten zij duidelijk op welke brede grondslagen die massieve tragedie van de `Endlösung' eigenlijk rustte.