Sinistere ondertonen in debuutroman van Hird

Sinds Irvine Welsh zijn Trainspotting publiceerde, is de onderkant van de Schotse samenleving tot onuitputtelijke inspiratiebron voor een hele generatie jonge schrijvers geworden, met gemengde resultaten. De Schotse schrijfster Laura Hird, die eerder met haar verhalenbundel Nail al haar originaliteit bewees, zoekt haar onderwerpen echter minder onder de junkie chic dan in de huiselijke sfeer. Haar debuutroman Born Free beschrijft de desintegratie van de grotesk dysfunctionele familie Scott.

Hird laat de vier gezinsleden zelf aan het woord, in korte, elkaar afwisselende hoofdstukken, en heeft mooi onderscheid weten aan te brengen tussen de verschillende stemmen. De vijftienjarige Joni denkt eigenlijk alleen maar aan seks, wat haar tot wanhopige daden drijft: ze papt aan met obers in een pizzeria, staat 's nachts liftend langs de snelweg en bezoekt zelfs de pedofiele oom van een vriendinnetje, die echter niets van haar wil weten. Haar veertienjarige broer Jake denkt alleen maar aan computerspelletjes, en seks, en wordt op school steeds in elkaar geslagen. Moeder Angie werkt bij een bookmaker, denkt eigenlijk alleen maar aan alcohol, en seks met haar collega Raymond. Haar man, een zachtaardige goedzak, vindt ze `about as exciting as watching concrete'. Deze Vic denkt niet aan seks, hij slikt Prozac, en maakt zich vooral zorgen over zijn dochter.

Een en ander begint uit de hand te lopen wanneer Angie, een voormalige alcoholiste, onder invloed van Raymond weer teruggrijpt naar de fles, en haar omgeving gaat terroriseren. Naarmate de Scotts verder desintegreren als gezin, krijgen ze als individuen steeds meer reliëf en maken de groteske karikaturen plaats voor tragische figuren. De onverwachte gezinshereniging aan het einde van de roman krijgt daardoor sinistere ondertonen: `He looks at me with such hatred I almost find him attractive', zegt Angie over Vic. Hird weet hun cynische berusting in een ondraaglijke situatie op een naar de strot grijpende manier over te brengen. Gelukkig brengt haar gevoel voor humor steeds verlichting in al deze ellende. Wanneer Vic, buschauffeur, een vrije dag neemt, merkt hij op: `Thank God Im on special leave. Its usually reserved for deaths in the family, rather than the death of the family, but Im definitely not up to taking 70 strangers for a drive.'

Laura Hird: Born Free. Canongate, 275 blz. ƒ44,25

Buitenlandse literatuur