Porgy Franssen speelt fraaie windenmaker

De ondertitel van Petomaan - Necrofiel - Trompettist luidt: `Een morbide drieluik'. Heeft de titel zelf ons nog niet gealarmeerd, dan zijn we nu echt gewaarschuwd. Waarvoor? Voor de man die zijn brood verdient met het laten van scheten, voor de man die op zoek is naar de geur van zijn dode moeder, voor de man die uit het raam waait: drie weinig angstwekkende figuren. Drie poëtische figuren eerder. Fantasma's aan- en weggeblazen door de wind.

Die al in de openingsscène kenbaar maakt dat hij de baas is. Het stormt en in dit sferische geweld wordt de petomaan geboren. Met behulp van reukloze gassen kan zijn rectum de kostelijkste geluiden nabootsen, van de veest van een beest tot en met de flater van een dikke pater. De windenkunstenaar, wiens levensloop lijkt op die van de ster Joseph Pujol (1857-1945), schopt het tot hoofdattractie van de Moulin Rouge. Totdat de oorlog hem met donderslagen van het toneel veegt.

Het gezegde `van een donderslag een scheet maken' is hier doeltreffend omgedraaid en zo spelen schrijver Jan Veldman en ideeënleverancier/performer Porgy Franssen overal fabuleus flatuleus met de Nederlandse taal. En de taal speelt met de beelden, want de aars van deel één gaat over in het aas van deel twee: dat wordt beasemd door een jongeman (niet gespeeld door Porgy Franssen maar door – waarom eigenlijk? – Roef Ragas). Zijn dode moeder en zijn eerst levende, dan dode vriendin, een zangeres (Saskia Temmink, in alle rollen sterk) ruiken naar mos en paddestoelen en vlinders: heerlijk! En een tedere begeleiding waard.

Componist Chiel Meyering meed grove of dommige effecten. Hij creëerde gevoelig muziektheater, geestig ook, van tijd tot tijd, met een cello die zangeressentoonladders imiteert. Porgy Franssen komt uit een muzikale familie en zijn voorstelling is een soort reünie. Want de accordeon wordt bespeeld door broer Hein en een der tokkelinstrumenten door zusje Olga, die lid is van het Amsterdams Gitaartrio.

Het decor, een drieluik natuurlijk, is uitgeklapt een podium. Met ingebouwde lichtjes die zachtjes flonkeren. Een beetje als in de Moulin Rouge maar ook als in het heelal. In het slotdeel laat Porgy Franssen de val uit het raam die de trompettist in navolging van Chet Baker maakt heel lang duren: flashbacks en déja-vues versmelten tot één groot kosmisch gedicht. Helder hallucinerend zoals in Wie vermoordde Mary Rogers? of in De formidabele Yankee, die andere Orkater-producties waaraan Veldman en Franssen hun medewerking verleenden. Meer nog dan die voorstellingen is Petomaan - Necrofiel - Trompettist een parabel over kunst. Betekent inspiratie niet: iets leven inblazen? En leven blaas je ook weer uit. Vandaar de eeuwigdurende band tussen kunst en dood.

Voorstelling: Petomaan - Necrofiel - Trompettist, door Orkater. Idee: Porgy Franssen; tekst: Jan Veldman.Muziek: Chiel Meyering; eindregie: Aat Ceelen; decor en kostuums: Tatyana van Walsum. Gezien: 9/3 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 26/5; Inl. (020) 6060600 of www.orkater.nl.