Klokkenluider strijdbaar anonimiteit in

Klokkenluider Paul van Buitenen vertrekt uit Brussel, maar blijft werken voor de Europese Commissie.

Tijdens het telefoongesprek wordt er geklopt. Iemand komt zijn Brusselse werkkamer binnen, geeft iets af en vertrekt weer. Paul van Buitenen zwijgt. ,,Nou, dat is weer een nieuwe variant'', zegt hij dan. Een bode heeft hem een brief overhandigd van zijn baas. Vertalend uit het Frans vat hij hem samen. ,,Er staat in dat ik weer ernstige risico's loop om vervolgd te worden.''

Het dreigement, al eerder geuit, heeft dit keer betrekking op de Engelse vertaling van zijn boek Strijd voor Europa. Fraude in de Europese Commissie, dat maandag verschijnt en nieuwe informatie bevat. Opeens klinkt Van Buitenen moe en somber, al blijft zijn taalgebruik strijdbaar. ,,Als ze me voor de rechter slepen, moeten ze zich wel realiseren dat ik met gegevens kom die voor bepaalde personen schadelijk kunnen zijn.''

Vorig jaar speelde Paul van Buitenen een belangrijke rol in het opstappen van de Europese Commissie onder voorzitterschap van Jacques Santer. Eind 1998 had hij als financieel controleambtenaar informatie over fraude en vriendjespolitiek in de Commissie doorgegeven aan het Europees Parlement. Nadat een commissie van wijzen hierover vervolgens een vernietigend rapport publiceerde, trad de Commissie af. Van Buitenen was intussen geschorst en werd daarna `weggezet' als budgetbeheerder bij de gebouwendienst. Vorig jaar werd hij met voorkeursstemmen gekozen in de Ondernemingsraad van de Europese Commissie, maar al zijn pogingen om elders binnen het ambtenarenapparaat weer als financieel controleur aan de slag te gaan, mislukten. De financiële controledienst van Parlement, de Europese rekenkamer – niemand wilde hem meer hebben.

Nu heeft hij er genoeg van. Al bijna twee jaar wordt hij heen en weer geslingerd tussen de gretige buitenwereld, geïnteresseerd in alles wat hij over de Europese Commissie heeft te melden, en de bedreigingen en meer of minder verkapte represailles van zijn werkgever. Van Buitenen heeft besloten terug te keren naar de anonimiteit. Hij zal vertrekken uit Brussel, alle contacten met pers en Parlement in de koelkast zetten en weer gewoon zijn werk doen. ,,Ik wil proberen binnen het Commissie-apparaat als anoniem ambtenaar door te gaan. Dat is nu het beste voor mij en mijn gezin.''

Is hij moegestreden? Op dit moment wel, zegt hij. Al die weerstand in de Europese Commissie, elke keer weer. Zo kwam de Britse commissaris Neil Kinnock bij een vergadering over klokkenluiders, waar Van Buitenen aanwezig was als lid van de ondernemingsraad, met de anekdote dat de whistleblower in dictaturen in Spanje en Portugal werd gebruikt om de bevolking eronder te houden. Dat kwetst hem. ,,Ik leg dat als ambtenaar altijd af. Je bent helemaal overgeleverd aan de grillen van je werkgever.''

Dus duikt hij per 1 april onder in een baan in Luxemburg. Wat precies wil hij niet zeggen, omdat men hem dan ook daar weer zal weten te vinden. Maar het gaat om een financiële functie, ,,gebruikelijk voor iemand van mijn rang'', en hij heeft hem zelf uitgekozen. ,,Het is niet zo dat de Europese Commissie mij wegstuurt.'' De Commissie blijft ook daar zijn werkgever.

Zou het niet gemakkelijker zijn als hij de hele Europese ambtenarij de rug toe zou keren? Hij heeft dat overwogen, maar ,,als ik de Commissie zou verlaten weet ik niet meer wat er gebeurt. Ik denk dat ik in Europa nog een functie heb''. Als ambtenaar, of als klokkenluider? Hij is er dubbelzinnig over. ,,Ik denk dat ik de Commissie nu haar gang moet laten gaan'', zegt hij aan de ene kant. ,,Ik ben een ambtenaar, ik ben niet iemand die het moet hebben van publiciteit.'' Maar ze moeten niet denken dat hij gebroken is, zegt hij het volgende moment. ,,Ik gooi de handdoek niet in de ring. Ik heb voor een `levensverzekering' gezorgd. Er zijn veel zaken nog niet uitgezocht waarvan ik weet dat ze nog uitgezocht moeten worden.''

Maar voorlopig past hij zich aan. Er heeft hem al een bericht bereikt over ,,iemand in Luxemburg'' die ,,zaken doet die niet in orde zijn''. ,,Dat is gemeld bij de hiërarchie, maar er worden geen sancties genomen.'' Dat zal hij nu dus niet aan de kaak stellen. ,,Ik hoef niet altijd degene te zijn die de kastanjes uit het vuur haalt. Ik vind dat mijn collega's hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen.''