Zinnelijke allure bij Beethovens strijkkwartet

Luisteraars dronken maken met de geest van zijn muziek – zo omschreef Beethoven ooit zijn levensdoel als componist. Een relatief onschuldige, naar Mozart terugwijzende roes biedt zijn Strijkkwartet opus 18, nr.5, een al gewaagder soort geestverruiming klinkt uit zijn Strijkkwartet opus 59, nr. 1. Beide werken werden door het Amerikaanse Vermeer Kwartet samengebracht voor hun concert in de Beethoven-serie van de Kleine Zaal van het Concertgebouw.

Het was de helderheid van het spel tussen licht en donker in het werk van Johannes Vermeer die het kwartet haar naam influisterde, en het Strijkkwartet opus 18, nr. 5 klonk hier met een vergelijkbaar doorzichtige en sprekende klank. Beethovens kwartetten laten zich beluisteren als een dwarsdoorsnede van zijn compositorische ontwikkeling, en dit vroege kwartet weerklonk met een welluidende afwisseling tussen elegantie en ritmische kwinkslagen.

Een voorkeur voor eigenzinnige, ritmische accenten kenmerkte het Vermeer Kwartet zowel in Beethoven als in het in aanwezigheid van de componiste uitgevoerde Night Fields (1994) van Joan Tower (1938). De `koude, winderige nacht in een korenveld' die Tower met haar muziek voor het geestesoog wil oproepen, kreeg vorm met stuiterende rukwinden. Fraai van klank was ook de weergave van de verkennende, open samenklanken, die bewezen dat het Vermeer Kwartet zich in dertig jaar heeft ontwikkeld tot een volmaakt uitgebalanceerd ensemble. Opmerkelijk genoeg frappeerde binnen die totaalklank in zowel Beethoven als Tower vooral de afwisselend ronkende en stralende toon van cellist Marc Johnson, die het spel van primarius Shmuel Ashkenasi in toonkwaliteit en -intensiteit verre overtrof.

In de diversiteit en complexiteit van opbouw bood Beethovens Strijkkwartet opus 59, nr. 1 het zwaartepunt van het programma. `Een treurwilg op mijn broeders graf' wilde hij schetsen in zijn Adagio, en na een prettig weerbarstige, knapperige vertolking van het Scherzo schilderde het Vermeer Kwartet dit langzame deel met een haar naamgever waardige, zinnelijke allure.

Concert: Vermeer Kwartet. Werken van Beethoven en Tower. Gehoord: 6/3 Concertgebouw, Amsterdam. Herh: 9/3, Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht.