Eigen dope eerst

Nederland is leeg. Dat valt weer eens op bij het naderen van de Friese gemeente Smallingerland. Die bestaat, voor de duidelijkheid, uit de plaats Drachten en een zwerm omliggende gehuchten, buurtschappen en negorijen. Met poëtische namen als: De Veenhoop, Smalle Ee, Boornbergum of Kortehemmen. Het is een raadsel hoe bewoners van eenzame kop-hals-rompboerderijen op de gedachte kunnen komen dat deze streek met de komst van een paar duizend asielzoekers `vol' is. Dat blijkt tenminste afgelopen dinsdag weer als de Leeuwarder Courant de oprichting meldt van een nieuwe anti-asielzoekerspartij in Friesland. Die xenofobie is aan de andere kant wel consequent: Friezen verzetten zich immers ook al eeuwen tegen algehele integratie met de rest van Nederland.

Afgaande op de borden langs de weg in dit lege landschap bekruipt je de gedachte dat Smallingerland hoofdzakelijk wordt bevolkt door dronkaards. Om de paar honderd meter wordt de automobilist gemaand niet gelijktijdig te drinken en rijden. Of met mededelingen als ,,Inhalen? 250 gulden boete = een nieuwe jas'', zodat zelfs het meest benevelde brein in staat is te begrijpen dat het menens is. ,,Myn got, 'n nije jas?! Ôfremje!''

Toch is het niet de harddrug alcohol die de gemoederen in deze contreien het meest in beweging brengt, maar de softdrug cannabis. Dat komt ongetwijfeld omdat alcohol al geheel is geïntegreerd; de gemeentegids noemt bijvoorbeeld behalve de GGD maar liefst vijf andere, particuliere, instanties waar men terecht kan met drankproblemen. Maar er wordt tegenwoordig ook stevig geblowd op de boerderij. De nieuwere, en bovendien vaak allochtone, cannabisproducten staan echter pas aan het begin van het acculturatieproces en dat is hier volop in beweging.

Het was de Smallingerlandse burgemeester mr.ing. P. van der Zaag (CDA) zelf die daar onlangs de aandacht op vestigde door er bij de minister van Justitie op aan te dringen dat jongeren al op hun zestiende toegang kunnen krijgen tot de coffeeshop. Die leeftijdsgrens ligt nog op achttien jaar.

Nu zijn er vier kwesties waarmee je de nationale politiek op de kast kunt krijgen: het koningshuis, Poncke Princen, het paspoort en hasjiesj. Van der Zaag werd dan ook vanwege zijn dissidente geluid onmiddellijk de mantel uitgeveegd door partijgenoten Hans Hillen en Wim van de Camp in de Tweede Kamer. Ook de hoofdofficier van justitie in Leeuwarden, mr.M. Severijn, wees de suggestie vanuit Smallingerland per ommegaande af. Door het nationale softdrugsbeleid, dat de verkoop van grammen in de winkel toelaat en soms zelfs stimuleert maar de handel in kilo's bestrijdt, liggen gemeenten ondertussen al jaren in een bestuurlijke spagaat. Eind deze maand moet minister Korthals (Justitie) met een nota komen over het coffeeshopbeleid, en meedenkende burgemeesters worden niet op prijs gesteld.

Van der Zaag roert in zijn kraakheldere werkkamer in het gemeentehuis een klontje suiker door de koffie en ontkent dat hij met het oog op die ministeriële nota kwam met zijn agendapunt. ,,Het is puur toeval dat juist nu het gemeentelijk coffeeshopbeleid is geëvalueerd'', zegt hij. Gemeentelijk coffeeshopbeleid in een ruraal gebied met 50.000 zielen? Jawel. Vier jaar geleden stelde de gemeente met zorg vast dat het mis ging in Smallingerland. Er liepen zo'n tweehonderd verslaafden rond waarvan er ongeveer 30 veel criminaliteit veroorzaakten. Jongeren die wel eens een stickie wilden roken konden hun spullen alleen betrekken vanuit dat illegale circuit, met het risico dat zij makkelijk in contact zouden komen met zwaardere middelen. Dus opteerde Smallingerland voor gecontroleerde handel in twee coffeeshops waarmee in convenanten strikte afspraken waren gemaakt. Die waren onder meer ontleend aan de richtlijnen van het openbaar ministerie, de zogenoemde `AHOJG-criteria': geen affichering, harddrugs, overlast, handel aan jongeren onder de 18, of grote hoeveelheden.

Vastgesteld is dat het gevoerde beleid een succes is. ,,Drachten heeft de mooiste coffeeshops van Nederland'', zegt een van de exploitanten in de evaluatienota. Maar: jongeren vanaf zestien jaar moeten dus ook worden toegelaten tot de hasjwinkel, vinden de Smallingerlanders, omdat juist op die leeftijd wordt geëxperimenteerd met drugs en dat kan dan maar beter onder toezicht. ,,Het is bovendien de leeftijd waarop men ook drank en tabak mag kopen,'' zegt de burgemeester, die overigens vindt dat preventie vóór alles komt.

Van der Zaag heeft inmiddels goed de buik vol van de dubbelzinnige situatie aan de `achterdeur' van zijn hasjwinkels: daar wordt, hoe je het ook wendt of keert, gehandeld met het criminele circuit. ,,De landelijke politiek loopt om de problemen heen'', zegt de CDA'er, ,,Wie A heeft gezegd moet ook B zeggen. Kijk, alles op z'n keer zetten, dat kan nu niet meer. En er zijn hier tientallen boeren, ook in mijn eigen familie, die zeggen: wij willen óók wel hennep gaan telen. Met die aardappels valt niks meer te verdienen.'' Van der Zaag wil experimenten met gecontroleerde marihuanakweek en de handel in buitenlandse cannabisproducten bestrijden. Maar hij beseft dat zo'n `eigen dope eerst'-beleid landelijk moeilijk ligt. ,,Uit de eerste reacties blijkt al wel dat mijn eigen club dit idee niet ver zal sjouwen.''