Aidsramp wekt politieke vragen fractieleiders

De voorzitters van de grote fracties in de Tweede Kamer brengen met de Kamervoorzitter een bezoek aan Zuid-Afrika.

. Aids bestaat niet. Het is een verzinsel van blanken om zwarte mensen te terroriseren. Zegt Mr. Big in een kort toneelstuk tegen de Nederlandse (fractie-)voorzitters, gisteren, op de vijfde dag van hun werkbezoek aan Zuid-Afrika. Vormingstheater bestaat nog in Zuid-Afrika. De Victory Sonqoba Theatre Company treedt op in het Township Alexandra van Johannesburg om de boodschap `vrij veilig' er in te rammen. ,,We're running a business, commercialising sex'', zingen vijf hoeren, heftig bewegend, met Kamerleden. Onder andere omstandigheden zouden de grote ochtendbladen er een societyrubriek mee kunnen vullen. ,,I want to fuck you till you're dead'', zingt Mr. Big.

De wijk Alexandra, in het Noord-Oosten van Johannesburg, is een `gewoon' township. Naar schatting een half miljoen mensen woont er op luttele vierkante kilometers, vaak letterlijk opeengepakt onder daken van golfplaat, karton en plastic. De officiële statistieken spreken van een werkloosheid ruim boven vijftig procent, meer dan 200 moorden per jaar, plus 120 verkrachte kinderen en zo'n 1.500 andere vormen van ernstige mishandeling. Maar dat is slechts de officiële registratie die de werkelijkheid nergens dekt.

De Britse koningin Elizabeth bracht afgelopen najaar een bezoek aan Alexandra. Even kijken vanaf een heuveltop, met de auto er doorheen en klaar. De Nederlandse Kamerleden verbleven er gisteren ruim drie uur. Ze wonnen er de harten mee van hun Zuid-Afrikaanse gastvrouwen en -heren, maar zelf toonden zij zich bij vertrek wat ongemakkelijk. ,,Dit ging me veel te snel'', zegt D66-leider De Graaff. ,,Aids, huisvesting, criminaliteit, werkloosheid: je zal minimaal een dag per onderwerp nodig hebben om enigszins te doorgronden wat hier speelt.''

Een spervuur van statistiek over aids kreeg de Nederlandse Kamerdelegatie gisteren te verwerken, op grote vellen karton gepresenteerd door hoogleraar David Wilson uit Zimbabwe. In Zuid-Afrika is 22 procent van de volwassenen besmet met het hiv-virus, onder wie 50 procent van de zwangere vrouwen. In het land zijn al 300.000 mensen gestorven aan aids. De gemiddelde levensverwachting, nu 68 jaar, zal de komende tien jaar afnemen tot 48. Over tien jaar zal de helft van het medische budget opgaan aan seksueel overdraagbare ziekten. Enzovoorts.

Nauwelijks te bevatten cijfers kregen een stem en een gezicht door een betoog van de jonge moeder Maria Ndlovu, in 1996 door verkrachting seropositief geraakt. Na enkele jaren angstig zwijgen heeft zij zich aangesloten bij een organisatie die slachtoffergroepen helpt oprichten en voorlichtingscampagnes opzet.

Hun politieke achtergrond klonk soms helder door in de vragen van de fractieleiders. VVD-leider Dijkstal wilde weten of er een verband bestaat tussen de groei van het aidsprobleem en economische groei, migratiestromen en (dus) sociale desintegratie. Ja dus. CDA-leider De Hoop Scheffer, zelf belijdend katholiek, vroeg naar de rol van de kerken bij aidspreventie. Hij verheelde daarbij niet dat hij teleurgesteld is in zijn kerk, die condoomgebruik met nadruk blijft verbieden. PvdA'er Melkert gaf uiting aan zijn onmacht door ,,de misschien naïeve vraag'' te stellen waarom mensen zo hardnekkig doorgaan met seksueel onveilig gedrag, terwijl de gevaren zo evident zijn. Een eenvoudig antwoord was er niet. Macho-cultuur, de vrouw als bezit en lustobject, sociale verkruimeling. En, vatte een arts die werkt in Alexandra samen: ,,Voor de meesten in een township is seks het enige plezier dat zij zich kunnen veroorloven.''